Anıtkabir Ziyaret Defteri’ne Yazılan Yazı

“Yüce Atatürk,

9. Ordu Müfettişi sıfatıyla Anadolu’ya attığınız o ilk adımın ve başlattığınız bağımsızlık yürüyüşünün ruhuyla, Denetim Haftası’nda manevi huzurunuzdayız. Eğitim müfettişleri olarak, Anayasa’nın 42. maddesinde belirtilen ‘Eğitim ve öğretim, Atatürk ilkeleri ve inkılâpları doğrultusunda, çağdaş bilim ve eğitim esaslarına göre, Devletin gözetimi ve denetimi altında yapılır’ hükmünü namusumuz bilerek çalışıyoruz. Eğitimde şeffaflığı, adaleti, liyakati ve kaliteyi tesis etme azmimizden asla vazgeçmeyeceğiz. Aziz hatıran önünde saygıyla eğiliyoruz. Ruhun şad olsun” 04.05.2026 Osman ŞAHİN TEMSEN Genel Başkanı

2026 Yılı nisan ayında, Çorum, Tokat ve Amasya’da görev yapan meslektaşlarımızla bir araya geldik. Birbirimizi dinledik; denetim sistemi ve mesleğimizin sorunlarını konuştuk. Toplantıları organize eden, Çorum Eğitim Müfettişleri Başkanı Ramazan YILDIZ’a, Tokat Eğitim Müfettişleri Başkanı Mesut ŞENTÜRK’e ve Amasya temsilcimiz Mustafa MENÇ’e Temsen ailesi olarak teşekkür ederiz.

Sayın Bakanımızın eğitim politikaları konusunda görüş alışverişinde bulunmak üzere 24 Haziran 2024 tarihinde düzenlemiş olduğu toplantıya TEM-SEN adına katıldık.  Sendika başkanlarına tanınan süre içerisinde, denetim sistemi ve mesleğimizle ilgili konuları tüm detaylarıyla anlattık. Bu toplantıda, eğitim politikalarının uygulanması sürecinde denetim sisteminin önemini vurgulayarak, mevcut durumun düzenlenmeye ihtiyaç duyduğunu, eğitim kurumlarının başarısının, denetimin etkinliğine bağlı olduğunu,  günümüz itibarıyla bu alanda sorunlar bulunduğunu, görevde yükselme sınavlarına girip, kariyer bir meslek olan müfettişlik mesleğine atanan meslektaşlarımızın mali haklarının gerilediğini, traji komik bu uygulamanın bir an önce düzeltilmesi gerektiğini belirterek, sendikamızın yıllardır savunduğu çözüm önerilerimizi anlatma fırsatı bulduk. Gerek konuşmalar sürecinde, gerekse soru-cevap bölümünde, sayın bakana yönelttiğimiz sorulara aldığımız cevaplardan edindiğimiz intiba; önümüzdeki günlerde TBMM’nde görüşülecek olan Öğretmen Meslek Kanunu’nda lehimize bir takım değişiklik yapılabileceğidir. Sayın bakan, strateji gereği, bu konuda açıklama yapmak istemediğini belirtmiştir.                                                                                          

Okul güvenliğini tesis etmek amacıyla okul kapılarına turnike ve X-ray cihazlarının yerleştirileceği yönündeki açıklamalar, ilk bakışta kamuoyunda bir güvenlik hassasiyetinin karşılığı olarak değerlendirilebilir. Ne var ki, bu tür tedbirlerin hangi bilimsel verilere dayandığı ve karar süreçlerinde alan uzmanlarının görüşlerine ne ölçüde başvurulduğu ciddi bir soru işareti olarak karşımızda durmaktadır. Özellikle psikologlar, sosyal hizmet uzmanları, gelişim psikologları ve eğitim bilimciler gibi insan davranışını ve eğitim ortamlarını çok boyutlu olarak inceleyen disiplinlerin bu süreçte etkin rol alıp almadığı, alınan kararların niteliğini doğrudan etkileyecek mahiyettedir.

Eğitim ortamları, yalnızca bilgi aktarımının gerçekleştiği mekanlar değil; aynı zamanda bireyin kişilik gelişiminin, sosyal becerilerinin ve değer dünyasının şekillendiği özel alanlardır. Bu nedenle, okul güvenliği meselesi yalnızca fiziki önlemler çerçevesinde ele alınabilecek dar bir konu değildir. Aksine, güvenlik; psikolojik, sosyolojik ve pedagojik boyutlarıyla birlikte düşünülmesi gereken çok katmanlı bir olgudur. Bu bağlamda, güvenliği sağlama adına geliştirilen her uygulamanın, öğrencilerin aidiyet duygusu, özgürlük algısı ve okul iklimi üzerindeki etkileri dikkatle analiz edilmelidir.

Eğitim ortamlarında ortaya çıkan ve çoğu zaman çoklu nedenlere bağlı olarak gelişen şiddet veya güvenlik ihlalleri, basit ve tek boyutlu çözümlerle önlenemez. Bu tür olaylar; bireysel psikolojik sorunlar, aile yapısı, toplumsal gerilimler, okul iklimi, öğretmen-öğrenci ilişkileri ve hatta dijital kültürün etkileri gibi pek çok değişkenin etkileşimi sonucunda ortaya çıkmaktadır. Dolayısıyla, yalnızca sonuç odaklı ve reaksiyoner tedbirler almak, sorunun kendisini değil, yalnızca görünür yüzünü hedef almak anlamına gelir. Bu durum ise kısa vadede bir rahatlama hissi oluştursa da, uzun vadede benzer hatta daha karmaşık sorunların ortaya çıkmasına zemin hazırlayabilir.

Nitekim yakın zamanda yaşanan ve kamuoyunda derin bir etki bırakan facia, nitelik itibarıyla son derece sıra dışı bir örnek teşkil etmektedir. Bu tür bir olay, klasik risk analizlerinin öngörebileceği sınırların ötesinde bir durumdur. Eğer olası risk senaryolarını içeren bir skala oluşturulacak olsaydı, böyle bir facianın bu skala içerisinde yer alması dahi düşük bir ihtimal olarak değerlendirilebilirdi. Olayı; okul türü, mekân, coğrafya, fail, mağdur, eylem biçimi, niyet ve bağlam gibi tüm unsurlarıyla birlikte ele aldığımızda, böylesine kompleks bir durumun yalnızca dışsal kontrol mekanizmalarıyla önlenmesinin oldukça güç olduğu anlaşılmaktadır.

Bu noktada, bazı çevreler tarafından dile getirilen, okul girişlerinde asker kökenli güvenlik personelinin istihdam edilmesi ya da yoğun güvenlik taramalarının yapılması gibi öneriler, ilk bakışta caydırıcı önlemler olarak görülebilir. Ancak bu tür uygulamaların eğitim ortamının doğasıyla ne ölçüde uyumlu olduğu tartışmalıdır. Okulların birer “yüksek güvenlikli alan”a dönüştürülmesi, öğrencilerde sürekli bir tehdit algısı oluşturabilir; bu durum ise öğrenme motivasyonunu, psikolojik iyi oluş hâlini ve okul-aidiyet ilişkisini olumsuz yönde etkileyebilir. Eğitim, doğası gereği güven ve özgürlük üzerine inşa edilmesi gereken bir süreçtir. Aşırı güvenlikçi yaklaşımlar ise bu zemini zedeleme riski taşımaktadır.

Öte yandan, güvenlik meselesini yalnızca fiziki önlemlerle çözmeye çalışmak, sorunun kök nedenlerini göz ardı etmek anlamına gelir. Oysa yapılması gereken; bireylerin şiddete yönelme sebeplerini anlamak, erken uyarı mekanizmaları geliştirmek ve risk faktörlerini ortadan kaldırmaya yönelik önleyici politikalar üretmektir. Bu kapsamda, okullarda rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin güçlendirilmesi, öğretmenlerin kriz yönetimi ve öğrenci davranışlarını anlama konularında desteklenmesi, ailelerle daha etkin iş birliği kurulması ve öğrencilerin kendilerini ifade edebilecekleri sağlıklı iletişim kanallarının oluşturulması büyük önem taşımaktadır.

Bu çerçevede, okul güvenliği politikalarının belirlenmesi sürecinde disiplinler arası bir yaklaşım benimsenmesi kaçınılmazdır. Eğitim bilimciler, psikologlar, sosyologlar, hukukçular ve güvenlik uzmanlarından oluşan bir komisyon marifetiyle, hem mevcut riskler analiz edilmeli hem de uygulanabilir ve sürdürülebilir çözüm önerileri geliştirilmelidir. Bu tür bir yaklaşım, yalnızca kısa vadeli kriz yönetimini değil, aynı zamanda uzun vadeli yapısal dönüşümü de mümkün kılacaktır.

Eğitim; amaç, içerik, ortam, yöntem ve teknoloji boyutlarıyla bütüncül bir sistemdir. Bu sistemde yapılacak herhangi bir değişiklik, diğer tüm unsurları doğrudan ya da dolaylı olarak etkilemektedir. Dolayısıyla, okul güvenliği gibi kritik bir konuda alınacak kararların aceleci ve yüzeysel yaklaşımlarla değil; bilimsel veriler, saha deneyimleri ve çok yönlü analizler doğrultusunda şekillendirilmesi gerekmektedir. Liyakat ilkesine dayalı, şeffaf ve katılımcı bir karar alma süreci, bu tür politikaların başarısı için vazgeçilmezdir.

Sonuç olarak; eğitimin doğasına aykırı her müdahale, çözüm üretmekten ziyade yeni ve daha karmaşık sorunların ortaya çıkmasına neden olabilir. Okulların güvenliğini sağlamak elbette vazgeçilmez bir önceliktir; ancak bu güvenliğin nasıl sağlanacağı meselesi, en az güvenliğin kendisi kadar önemlidir. Bu nedenle, meseleye bilimsel bir perspektifle yaklaşmak, kök nedenleri doğru analiz etmek ve çözüm süreçlerini alanında yetkin uzmanların rehberliğinde yürütmek en sağlıklı yol olacaktır. Esenlikle…

“Laiklik” Neyin Teminatıdır – Eğitim Müfettişi Zafer ÖZER

Hala laiklikle sorunu olanlara yönelik basit sorgulamalar

“Laiklik, öncelikle fiziksel anlamda yaşamda kalmanın, insan olarak özgür yaşayabilmenin ve ikiyüzlü olmak zorunda kalmamanın teminatıdır.”

İnsan, çoğu kez yaşamına erken dönemlerde maruz kaldığı telkinlerin etkisiyle yön verir. Kabulleri, değerleri ve inançları büyük ölçüde bu dönemde şekillenir; hayatına, edindiği kültürün koordinatlarıyla anlam katar. Ne var ki insan —özellikle modern insan— bilgi kaynaklarının çeşitliliği ve tarihsel süreçte yükselen bilinç düzeyi sayesinde bu kabulleri sorgulama ve test etme imkânına sahiptir. Zamanla düşünce ve kabulleri değişir, yaşamına yeni rotalar çizer. Bu dönüşüm, düşünen insan için neredeyse kaçınılmaz bir kaderdir. Elbette bu değişim herkeste aynı düzeyde gerçekleşmez; bireyin kavrama yeteneği, mizacı ve içinde bulunduğu koşullara bağlı olarak düşünceler sabit kalabileceği gibi, yaşam sonlanıncaya dek süren bir dönüşüm hâli de gösterebilir.

İnsan aynı zamanda inanç taşıyan bir varlıktır. Yaşamın bilinmezleri üzerine yapılan ontolojik sorgulamalar sonucunda, kimi bireyler kendilerine hazır sunulan inanç sistemlerini benimseyerek yoluna devam ederken, kimileri bireysel sorgulamalar neticesinde çok farklı tercihlerde bulunabilmektedir. Yaşama anlam verme çabası, bireyden bireye ve zamana bağlı olarak değişir; farklı duraklardan geçerek seyrini sürdürür.

Bilgiye erişimin sınırlı olduğu, herkesin neredeyse aynı şeyleri düşündüğü dönemlerde, toplumsal düzenin sağlanabilmesi için güçlü bir aidiyet duygusuna ihtiyaç duyulmuştur. Bu aidiyet, çoğu zaman belli bir inanç veya mefkûre etrafında şekillenmiş; toplumun bir arada, görece huzurlu yaşamasını mümkün kılmıştır. Bu tür yapılar daha çok ilk ve orta çağ toplumlarına, dar coğrafyalarda ve sınırlı iletişim imkânlarına sahip sosyolojilere özgüdür. Farklı düşünce ve inançların bulunmadığı bu yapılarda, mevcut inancı siyasal bir araç hâline getirmek adeta zorunlu görülmüştür. Ancak bu durum; çağın, üretim biçimlerinin, iletişim araçlarının ve insan beklentilerinin değişmediği varsayımıyla anlamlıdır.

Herakleitos’un dediği gibi, yaşam sürekli bir devinim hâlindedir. Mevlânâ’nın ifadesiyle, “Dün dünde kaldı; bugün yeni şeyler söylemek gerekir.” Buna rağmen, zihinlerin hâlâ aynı tarihsel, sosyolojik ve coğrafi koşullarda sabit kaldığını varsayanlar; çocukluk döneminde telkin yoluyla öğretilen “mutlak hakikat” üzerinde herkesin uzlaşabileceğine inanırlar. Bu uzlaşıyı sağlama görevini de kendilerine kutsal bir misyon olarak yüklerler. Oysa gözden kaçırılan temel gerçek şudur: İnanç, doğası gereği tekil ve sezgiseldir. Bir kişi, bir inancın ana çerçevesini kabul etse bile, o inancın ayrıntılarında ve hatta temel akaid esaslarında dahi başkalarıyla aynı düşünemez. Nitekim aynı din içerisinde farklı mezheplerin, meşreplerin ve tarikatların ortaya çıkışı bu durumun kaçınılmaz sonucudur. Gerçekte insanlar, mensup olduklarını düşündükleri dinin belirli bir yorumunu benimserler.

Bu noktada, inanç alanında mümkün olmayan mutlak uzlaşı yerine; herkesin kabul edebileceği, daha çok yaşamın reel yönüne temas eden ortak ilkelere dayalı bir toplumsal sözleşmeye ihtiyaç doğar. Bu sözleşmenin kaynağı da metafizik değil, rasyonel ilkelerdir. Yaşama hakkı, özgürlük, hukuk önünde eşitlik, adalet gibi evrensel insan hakları bu zemini oluşturur.

Metafizik ve öznel değer alanları üzerinden bir yönetim biçimi inşa etmeye çalışmak, insan doğasıyla örtüşmeyen ve samimiyetten uzak bir tercihtir. Bu tür girişimler, kaçınılmaz olarak bireysel ve toplumsal krizleri beraberinde getirir. Öznel değerler üzerinden barışık bir dünya tasarlamak, iyi niyetli olsa bile, pratikte gerçekleşmesi mümkün olmayan bir hayaldir. İşte bu nedenle, tüm toplumsal kesimleri eşit kabul eden, akla dayalı ve gerektiğinde değiştirilebilir ilkelere sahip bir yönetim biçimi zorunludur: Bunun adı, Demokratik, laik hukuk devletidir.

Bu, mevcut sistemlerin nihai ve kusursuz olduğu anlamına gelmez. Aksine, insan bilincinin gelişimine paralel olarak yönetsel sistemlerin de sürekli gözden geçirilmesi ve geliştirilmesi gerekir.

Muhammed Hamidullah’ın dikkat çekici bir tespiti vardır: Şeriat hükümlerinin yaklaşık %75’i, ulemanın yorumlarından ibarettir. Buradan şu soru doğar: Hangi yorum, neye göre ve neden toplumsal hayatın merkezine alınmalıdır? Bu yorumlar üzerinden kalıcı bir uzlaşı ve toplumsal barış üretmek mümkün müdür?

Dini esaslara dayalı bir devlet tasavvuru ele alındığında, cevaplanması güç sorularla karşılaşılır. Hangi teolojik yorum esas alınacaktır? Şii ve Sünni hukuk anlayışları nasıl uzlaştırılacaktır? Sünnilik esas alınsa bile, hangi mezhebin hükümleri kamusal hukuku belirleyecektir? Dahası, bu hukuku benimsemeyen inananların ve inanmayanların durumu ne olacaktır? Zorla dayatılan bir inanç ya da hukuk düzeni, insan onuru ile bağdaşır mı?

Tarih bu sorulara olumlu cevaplar üretilemediğini defalarca göstermiştir. Böyle baskıcı sistemler iki tür insan üretir: İnancını açıkça ifade ettiği için zulme uğrayanlar ve zulüm görmemek adına inanıyormuş gibi yapmak zorunda kalanlar. Bu da ikiyüzlülüğü sistematik hâle getiren; kişiliksiz yığınlara dönüşen bir toplumsal yapı doğurur. 

İran ve Afganistan örnekleri, bu durumun güncel ve acı verici kanıtlarıdır. Ortak yaşam alanında insanların, öznel inançlar üzerinden değil; ölçülebilir, herkesin yaşamını doğrudan ilgilendiren ilkelere dayalı olarak uzlaşması gerekir. Laiklik, tam da bu hayati ihtiyacın adıdır.

Sonuç olarak, demokratik hukuk devleti içinde geliştirilen laik ilkelerin değeri iyi anlaşılmalıdır. Laiklik, belli bir ideolojiyi veya yaşam tarzını dayatmak değil; herkesin inancını özgürce yaşayabileceği bir ortak alanı güvence altına almaktır. Geçmişte yaşanan bazı yanlış uygulamalar üzerinden bu temel ilkeye mesafeli durmak, akıl ve iyi niyetle bağdaşmaz.

İnsan doğasıyla uyumlu, özgürlüğü esas alan, evrensel ilkeler ışığında belirlenen yasalar üzerinde inşa edilen hukuk devleti dışında (otokratik ve teokratik) bir yönetim biçimi aramak, tarihte de olduğu gibi sonu gelemeyen iç çatışmalara neden olacak, en iyimser tabirle sindirilmiş bir toplum olarak tarihin ara koridorlarında bir nesne muamelesi görüp ömrünü tamamlayacaktır. Çünkü özgürlük ve hukuki güvencenin olmadığı, baskının hakim olduğu toplum yerinde saymaktan öte çürümüşlüğe mahkum olur.   

Ülkemiz, İslam toplumları için örnek olabilecek bir tarihsel birikime ve deneyime sahiptir. Daha güzel yarınlar için yapılması gereken; yaşanan sorunlardan ders çıkararak, akıl ve bilimin rehberliğinde ortak yaşamı güçlendirecek ilkeleri birlikte geliştirmektir. Aksi hâlde, nelerin yaşanacağını kutsal adına iş yaptıklarını zanneden düşünme yoksunu yaratıkların katliamları bizlere bu gerçeği acı vererek hatırlatmaktadır. 30 Aralık 2025

“Eğitim Şart Demek Yeter mi?“

Yaşamımızın her anında karşılaştığımız problemlere anlam vermeye ve çözüm üretmeye çalışırken, çoğu zaman eğitimi gündeme getirir; suçlamaları ve yargıları, karşımızdakinin eğitimli olup olmamasına göre şekillendiririz. “Cahil adam işte…”, “Aslında seninle muhatap olmamam gerekirdi…”, “Senin seviyene inende kabahat…”, “Ailesinde terbiye görmemiş ki…”, “Mektep medrese görmemiş bu adamlar”, “Senin cahilliğin benim yaşamımı etkiliyor”  gibi söylenmeler, zihnimizden ve dilimizden eksik olmaz. 

Duyarlılık eşiği yüksek bir toplum olma iddiamıza paralel olarak, neredeyse bütün tartışmalarımızın sonunda müştereken şu hükme varırız: “Eğitim şart.”

Günlük yaşamımızı sürdürürken her gün evimizden çıkar, kendi otomobilimizle ya da toplu taşıma araçlarıyla işimize gider geliriz. Bu hengâmede; bazen sevindiren, bazen üzen, kimi zaman da aşırı öfkelendiren sıcak tartışmaların içinde kalır, bunlara şahit oluruz. Bedenden ziyade zihin yapımızın törpülendiği şehir hayatı, çoğu kez çekilmez bir hâl alır.

Trafiğe çıkar, işe gitmek üzere yol alırız. Tam yol ortasından geçerken, birden tali yoldan hızla önümüze kıran biri çıkar. Olağan bir refleksle önce göz teması kurar, ardından belki elimizle “ne yaptığını” sorarız. Beklentimiz basittir: “Kusura bakmayın, özür dilerim, bir anlık dalgınlık oldu.” diye bir cümle işitmek!..

Ama nafile… Üstelik araçtan inme ihtimali belirdiğinde, nasıl bir akıbetin sizi beklediğini tahmin etmek bile zordur. Araçtan inip başını belaya sokma cesareti –ya da akılsızlığı– gösteriyorsanız sorun yoktur; sürecin nereye varacağını kimse bilemez. Sabredip erdemi esas alırsanız, söyleyeceğiniz söz bellidir: “Eğitim şart!”

Çoğumuz apartman hayatı yaşarız. Yıllarca borçlanarak bir daire sahibi olmanın mutluluğunu tadar, yeni evimizi zevkimize göre düzenler, ailemizle daha huzurlu bir hayat kurmayı umarız. Birkaç gün içinde üst katımıza yeni bir komşu taşınır. İyi niyetle, kaliteli bir komşuluk ilişkisi kurmayı temenni ederken; daha ilk gün, herkesin yatma saatinde televizyonun yüksek sesle açıldığını fark ederiz.

Bunu geçici bir durum olarak görür, süreklilik kazanmayacağını düşünürüz. Ancak benzer davranışlar devam edince, uygun bir dille rahatsızlığımızı ifade etme ihtiyacı hissederiz. Aldığımız cevap manidardır: “Bu ev benim, nasıl istersem öyle davranırım.”

Burada iki refleks doğar: Birincisini söylemeye gerek yoktur; ikincisi ise yasal yollar ve ardından gelen bitmeyen sorunlardır. Dayanamayıp içimizden geçiririz: “Eğitim şart!”

Hafta sonu geldiğinde, şehrin yorgunluğunu atmak ve çocuklarla tabiatın içinde vakit geçirmek istersiniz. Uygun bir piknik alanı belirlenir, hazırlıklar yapılır, erzaklar araca yerleştirilir ve yola çıkılır. Piknik alanı çok da uzak değildir.

Yolda ilerlerken, rahatsız edici korna sesleri, kırmızı ışık ihlalleri ve yaya geçitlerinde araçların değil yayaların beklediği manzaralarla karşılaşırsınız. Piknik alanına vardığınızda ise her yerin bir önceki günden kalan çöplerle kirletildiğini görürsünüz. İçinizden sadece kızmak gelir ve kendi kendinize söylenirsiniz: “Eğitim şart!”

Bu örnekleri çoğaltmak mümkündür. Daha üst perdeden yaşanan olaylara ve daha büyük ölçekli sorunlara şahit olduğumuzda ise, aslında neyin şart olduğuna karar vermekte zorlanırız.

Formal eğitim sürecinde, yönetim tarafından belirlenen ilke ve amaçların oldukça nitelikli olmasına rağmen; pratik yaşamda bunun karşılığını göremediğimizi fark ederiz. Özellikle temel eğitim süreci, erdemi, kardeşliği, hoşgörüyü ve demokrasiyi merkezine almışken; bu değerlerin neden içselleştirilemediğini sorgular, çoğu zaman tatmin edici bir sonuca ulaşamayız.

Hedeflerin gerçekleşmemesinin nedenini; yalnızca müfredatta değil, uygulanan yöntemlerde ve uygulayıcıların yeterlik düzeyinde de aramak gerekir. Ayrıca bireyin eğitiminde öncelememiz gereken davranış modellerinin niteliği ve bu davranışların kazandırılmasında okulların tek başına yeterli olmayacağı gerçeği çoğu zaman göz ardı edilmektedir.

Geleneğimizin omurgasını oluşturan referans alanlarının temelinde, insanın kemale ermesi anlayışı vardır. İnsan eğitimi, yalnızca beceri ve formasyon kazandırmak değil; insanın kendi varlığını tekâmüle erdirmesi, yani ahlaki ve insani mükemmelliğe yönelmesi olarak tanımlanır. Buradaki kasıt; duyarlı, erdemli bireyin inşasıdır.

Demokrasiyi yalnızca Batılı anlamda yönetsel süreçlere halkın katılımı olarak değil; Doğulu zihin yapısının merkeze aldığı erdem kavramı üzerinden yeniden tanımlamak daha isabetli olacaktır.

Hülasa; söylemde erdemi, hakkı, hukuku, helali ve hoşgörüyü kimseye bırakmazken, pratikte bunun tam tersi uygulamalara her gün şahit olmaktayız. Özeleştirinin bir davranış biçimine dönüşebilmesi için, okul programlarında bu alana yönelik etkinliklerin artırılması gerekmektedir. Öte yandan, sanal dünyanın cazibesiyle şekillenen zihinlerin nasıl bir toplumsal yapı oluşturacağı sorusu da, bugünün yetişkinleri için ciddi bir endişe kaynağıdır.

Son olarak bir örnekle bitireyim.

Kamuya personel ya da bir bakanlık bünyesinden yönetici alımı yapılacağı zaman, seçme yöntemi olarak sıklıkla “mülakat” tercih edilmektedir. Mülakat denildiğinde, toplumsal hafızada yer etmiş olumsuz tecrübeler hemen hatırlanır. Yöntemin adil olmadığına dair yaygın bir kanaat varken, adayların dahi “adam bulma” arayışına girmesi dikkat çekicidir.

Bu durum, toplumsal açıdan ciddi biçimde analiz edilmelidir. Seçici kurulların “hak edeni seçeceğiz” şeklinde açık ve ikna edici bir deklarasyona neredeyse hiç rastlanmaz. Sonuçta, güçlü bağlantıları olan ya da “bizden” sayılan kişiler tercih edilir. Üstelik çoğu zaman seçici kurulun niteliği dahi belirsizdir.

Bir ilahiyat profesörünün şu sözü aklıma gelir: “Torpille işe alınan kişinin aldığı tüm ücretler haramdır.” Bu durumda şu soru kaçınılmazdır: Peki torpil yapanın durumu ne olacaktır? Tüm bunları düşünürken “eğitim şart” demek geliyor içimden; ancak bu süreçlerin tüm paydaşları zaten eğitimliyken, asıl neyin şart olduğunu bulmakta zorlanıyorum.

Kesin olan şudur: İnsanın “iyi insan” olabilmesine dair geleneksel(ezberlenmiş) iddia ve yöntemlerde ciddi yapısal problemler vardır. Kantçı anlamda ahlak; nesneye, güce ya da çıkara dayalı olarak üretilemez. Böyle bir anlayış ve zeminde ortaya çıkan şey, yalnızca örselenmiş ve çıkar merkezli tüccar zihinler olur.

Netice itibarıyla; doğru kavramlar ve doğru insanlar üzerinden inşa edilen bir eğitim süreci şarttır. Lakin böyle bir yapının tesisi ne kadar mümkündür? Bilemiyorum.  

Mustafa Kemali ve Çağı Anlamak  

Meseleyi sosyo-kültürel ve dönemin politik yapısı üzerinden uzatmadan kısa ve öz olarak değerlendirmek gerekirse; 

Osmanlı her yönüyle tükenmişti. Çağı yakalayabilecek zihinsel, sistemsel ve yönetsel bir altyapıya sahip değildi. Bu çöküşü ancak müstesna nitelikteki (okuyan, anlayan, bağımsız düşünebilen, dil bilen, dünyayı tanıyan) kişiler fark edebiliyordu. Modernleşme ya da felsefi anlamda aydınlanma kaçınılmazdı. Bu kaçınılmazlığı dönemin aydınlarıyla birlikte III. Selim’den sonra birçok padişah da fark etmişti. İşin doğası gereği klasik ulemanın bu süreci fark etme imkânı yoktu. Problemlerin hem teşhis ve tanımında hem de çözüm önerilerinde isabet yoktu. Çünkü toplumun düşünsel kabulleri çoğunlukla “hastalığın” kaynağıydı. Bir problemi oluşturan “sebep unsurunun” çözüm üretememesi gibi… Tekrar edeyim: Modernleşme kaçınılmazdı. Bu gerçeği, yansız ve bağlantısız düşünen aydınlar daha net fark etmişti. Ya çağa ayak uydurulacaktı ya da tarihten silinip gidilecekti.

Bu hususu en iyi idrak eden kişi elbette Mustafa Kemal’di. Mensubu olduğu milletin, er ya da geç modernleşme ve onun ürettiği kavramlarla, kurumlarla ve yönetsel sistemle buluşacağını görebiliyordu. Peki, bu nasıl olacaktı? Böyle bir dönüşümü eyleme geçirebilmek; strateji ve taktik bilgisi olan, yereli ve dünyayı tanıyan, yüksek zekâ ve organizasyon becerisine sahip, cesur kişilerle mümkündü. İşte Mustafa Kemal tam burada devreye girmiştir. O, ülke için gerçek bir şanstı. Süreci hem örgütlemiş hem de yönetmiştir.

Ne var ki toplumsal zihin bu dönüşümün hızına ayak uyduramadı. Süreç birçok komplikasyon üretti. Toplum birbirine düşürüldü; küçük ve ilkel çıkarlarla ortaya atılan ideolojiler (kabile ilişkileri mahiyetindeki yapılar) bir “dava” bilincine dönüştürülerek herkes herkese düşman hale getirildi. Böylece toplum sağlıklı düşünme imkânını bir türlü bulamadı. Hatta sanki geçmişte ideal bir düzen varmışçasına, geniş halk kitlelerinin geçmişe özlem duyması bile sağlandı.

Gerçekle temas kuramayıp, var olan durumdan nemalanan kesimler değişim ve dönüşüm süreçlerini hep sabote ederler. Bunların toplumu manipüle etmek için kullandığı iki temel muhayyel gerekçe vardır:

1. Geçmişte ideal ve huzurlu bir toplum düzeni olduğu inancı,
2. Tarihi bile belirsiz olan bir gelecekte “kurtarıcı” beklentisi yaratmak.

Kısaca toplumun ekseriyeti, rasyonaliteyle hiçbir zaman gerçek bir temas kuramadı. Mustafa Kemal’in bile hangi cihetten değerlendirilmesi gerektiğini bilemedi. Bu meseleyi, anlatmaya çalıştığım minvalde, kimler anlayamaz?

İki kesim vardır ki ya anlayamaz ya da anlama çabasından bilinçli olarak uzak durur.

Birinci kesim, kesin inançlılardır. Öznel, yanlı, kurgulanmış ve dar koridorlara hapsedilmiş bir inanç çerçevesinde düşündükleri için meseleyi kavrama imkânları yoktur. Şöyle düşünürler: “Bizim kadim devlet ve inanç geleneğimizi batılıların isteğiyle Mustafa Kemal sekteye uğrattı. Şahlanmış, insanlığa model olmuş ideal bir toplum düzenimiz vardı, Batılıların ürettiği modern devlet modelini (cumhuriyeti) ve bunun gerektirdiği devrimleri uygulayarak inancımızı yok etmeye çalıştı.”

İkinci kesim ise, aydınlanmacı paradigmayı benimsedikleri halde, modernleşme sürecinin zorunlu kıldığı ulus-temelli modern hukuk devletinin kurulmasını Türklük üst kimliği üzerinden yürütülmüş bir “etnik proje” gibi değerlendirenlerdir. Bu kesim aynı zamanda, birinci kesimin sürekli gerekçe olarak sunduğu bir hususa da yaslanır: Modernleşme serüveninin tabandan değil (ki hiçbir modernleşme tabandan yürümez), devlet ekseninden yürütülmesi ve sürecin kaçınılmaz olarak ortaya çıkardığı sosyal-bürokratik arızaların farklı amaçlarla sürekli gündemde tutularak cumhuriyet tecrübesinin itibarsızlaştırılması…

Oysa Ondokuzuncu yüzyılın hakim paradigması, aydınlanmacı modern hukuk devletlerinin bir “ulus kimliği” üzerinden vücut bulabildiği düşünüldüğünde, M. Kemalin modern Türkiye Cumhuriyetini kurabileceği başka bir üst kimlik ne olabilirdi diye sorulduğunda, makul ve sahici cevap veren pek olmayacaktır. Üstelik buradaki ulus kavramı Türklük etnisitesi üzerinden değil, vatandaşlık ve kültürel temel üzerine inşa edilmeye çalışıldığı rahatlıkla görülecektir. 

Mesele Mustafa Kemal’e dokunulmazlık atfetmek değildir. Hatta nesnel bir bakışla, olup biteni kişisel tercih ve özelliklerden arındırarak değerlendirmek gerekir. “Süreç daha iyi nasıl yönetilebilirdi? Nerelerde hatalar yapıldı? Bu hataların tekrarlanmaması için neler yapılabilirdi?” gibi sorular üzerinden yapılacak bir eleştirel değerlendirme daha sağlıklıdır. Bu eleştiri ve değerlendirmeler hiçbir zaman ana kazanıma halel getirmemeli. 

Asıl yapılması gereken ise, sürecin ana aktörü olarak Mustafa Kemal’i ve dönemini anlamaya çalışmak; savaş sonrası elde edilen bu kazanımın değerini bilerek fakat ona takılı kalmadan, özgürlüklerin, eşit yurttaşlığın, şeffaflığın ve hesap verebilirliğin artırıldığı sağlam bir hukuk düzeni ve kamusal alan inşa edebilmektir. Cihan savaşı sonrası ve özellikle Mustafa Kemal’ in uzgörüsü ve kararlılığıyla inşa edilen ana bir kazanımı, tarihsel, insan unsuruna bağlı ve yönetsel hatalar üzerinden itibarsızlaştırmaya çalışmak, ortalama bir zekâ ve vicdan sahibinin işi olmasa gerek. Zira bu kazanım elden giderse, ağıt yakacak vaziyetimiz de kalmayabilir… 27/11/2025

Cumhuriyet Üzerine Düşünmek

İnsanı körelten ve karanlığa mahkûm eden şey, kendisine ezberletilenleri bir sorgulamaya tabi tutmaması, o ezberlere bağlı kalarak yaşamaya devam etmesidir. Oysa insan düşünmelidir. Daha doğrusu, kararlarını düşünerek ve özgürce vermesi, ona insan olma vasfını kazandıracaktır. İnsan, sağlam ve metodik düşünebildiği oranda hayatı kendine yaşanabilir hâle getirir. Bunu yapamadığı oranda da, düşüncesizliğe ya da doğru düşünememeye bağlı olarak kötülüklere maruz kalır. 

Örneğin, 102 yıl önce hayatımıza giren Cumhuriyet yönetim biçiminin ne olduğunu, nasıl bir kazanım sağladığını yeterince düşünemiyoruz. Düşünemiyoruz; çünkü onca bilgi, birikim ve maruz kalınan anlık deneyime rağmen hâlâ Cumhuriyet yönetim biçiminin temel bir kazanım olduğunun farkında değiliz. Hiçbir yönetim sistemi mükemmel değildir. Ancak gelinen noktada mevcut sistemler içinde en insani olan ve tam uygulanabildiği takdirde bireysel ve kamusal ilişkilerdeki problemlere en doğru çözümleri sunabilen yönetim şekli Cumhuriyet ve onun yapısal örgütlenmesi olan demokrasidir. Üzücü olan şey, hâlâ Cumhuriyetin ve demokrasinin nasıl bir kazanım olduğunun belli kesimlerce fark edilememesi; her defasında Cumhuriyetin öneminin yeniden açıklanmak zorunda kalınmasıdır. Bu eşiği aşamamak, gerçekten hazin bir durumdur. Eşik aşılamadığı için, gelecek yüzyılların ruhuna uygun, daha ileri yönetim sistemlerinin inşası da bir türlü mümkün olamamaktadır. Anlaşılan bizler, bilinen şeyleri farklı ifadelerle yineleyip duracağız.

Bir kazanım hakkında doğru ve gerçekçi bir değerlendirme yapılabilmesi için, genel geçer ve uzlaşılan ölçütler esas alınarak çok yönlü bilgiye, birikime, bu bilgileri sağlıklı değerlendirebilecek uygun şartlara ve olaylar hakkında mukayese yapabilecek tecrübeye sahip olunması gerekir. Okuma-yazma kültürü yeterince gelişmemiş toplumlarda bu şartların oluşması pek mümkün değildir.

Belli kesimlerde zihni tekâmül tarım toplumu/kabile ilişkileri aşamasına takılı kaldığı için, modern dönemin krizleri bahane edilerek insanın ürettiği yeni değer ve kurumların mahiyeti ve değeri ıskalanmaktadır. Bundan dolayı evrensel doğru ve kabullerde ciddi sıkıntılar yaşanmaktadır.

Paragrafın başında belirttiğim hususa bağlı olarak; insan, tarihi süreçte geçirdiği evreler sonucunda ulaştığı bilinç düzeyine rağmen, temeli olmayan ve dünün şartlandırılmış kabullerinden kurtulmakta zorlanmaktadır. Üretilen değerlere daha çok sahip çıkması ve bu değerleri geliştirmesi beklenirken, birileri farklı ve akli olmayan gerekçelerle yılların tecrübesiyle üretilen değerleri sabote etmeye, bu değerlerden dönüş yapmaya çalışmaktadır.

İnsanın bilinciyle ürettiği değerler ne kutsaldır, ne dogmadır, ne de son noktadır. Her aşamada geliştirilmesi beklenir. İnsan tarafından üretilen değerler, daha yenileri ortaya konulana kadar geçerli ve değerlidir. Cumhuriyet, bu serüven içerisinde insanın ürettiği ve sürekli geliştirilmesi gereken yönetsel bir değerdir. Hâlâ Cumhuriyetin ve onun kurumsal modeli olan demokratik yapının nasıl bir kazanım olduğunu anlayamadıysak, başta eğitim sistemimiz olmak üzere temas ettiğimiz tüm yaşam alanlarında ciddi sorunlar var demektir. Öncelikle bu sorunların nereden kaynaklandığını anlamak ve oluş süreçlerini ayrıntılı biçimde analiz etmek gerekir.

Hayat bir bütündür. Bireyin eğitim süreci örgün eğitim kurumlarında yürütülse de esas eğitim alanı bireyin içinde yaşadığı aile, çevre ve informal öğrenme ortamlarıdır. Okulun değer olarak anlatmaya çalıştığı kavramlar, okul dışı öğrenme ortamları tarafından desteklenmediği takdirde herhangi bir kazanım elde edilemeyeceği gibi, kişi içinde bulunduğu toplumsal ve siyasal yapıyla sürekli bir çatışma hâlinde olur. Bu çatışma, kişinin kendi içinde de ömür boyu devam eder. Öncelikle bu çatışmanın nedenlerine bakmak gerekir.

Gençlik yıllarımızda bize söylenenlerin doğru olup olmadığını belirleyebilecek bilgi, birikim ve tecrübeden yoksunduk. Gençliğimizi daha verimli değerlendirebilecekken, sloganların eşliğinde birbirimize hasım olup sürekli çatışarak ömrümüzü boşa tükettiğimizin farkında bile değildik. Oysa insan bilincinin geldiği nokta ve buna bağlı olarak ürettiği değerler, ona yeni yaşam alanları kazandıracaktır. Dünyanın imarı ve barış içinde bir toplumun inşası ancak evrensel ilkeler üzerinden mümkündür. Örneğin; adalet, hak, hukuk gibi… Bu kavramların pratiğe geçirilebilme düzeyi, değişmeyen, kutsanan stabil hale getirdiğimiz kabullerle ilişkilidir. Tüm yaşam pratiklerimizin icazetini sübjektif ve bize ait olmayan inanç yorumlarına havale ettiğimiz gibi. Bu minvalde bir akademisyenin hilafet ve saltanatla ilgili yaptığı değerlendirmeyi aktarmak istiyorum:

“Hilafet: Hz. Muhammed’in ölümünden sonra hortlayan kabileciliğin (Kureyş) ve dini hamiyetin otuz yıl boyunca (dört halife dönemi) siyasal meşruiyet arayışı ve bulamayışı sonucu iki halifenin öldürülmesidir.

Saltanat: Siyasal meşruiyet arayışının Bizans ve Sasanilerden etkilenerek ve zorbalıkla bir klana (Ümeyyeoğulları/Emeviler) tapulanmasıdır.

Her ikisinin de ‘İslami rejim-sistem’ sanılması, kaos ve travmaların kaynağıdır.” Gelinen noktada bu değerlendirmenin sanırım tevile ihtiyacı yoktur. 

Cumhuriyetin nasıl bir kazanım olduğunu anlayabilmek adına öncelikle şu soruya cevap vermek gerekir: “Hak, hukuk, tahakküm, adalet ve eşitlik” kavramları, dünün ve bugünün dünyasında ne anlama gelmektedir ve bir yönetim biçimi olarak Cumhuriyet (ve demokrasi) bu kavramların neresinde durmaktadır?

İnsan, kendisine ve ülkesine faydalı olduğunu bildiği, kaybetmesi durumunda büyük facialarla karşılaşacağı bir değeri neden sürekli “değerini bilelim, kaybetmeyelim” endişesiyle yaşar? Doğduğundan beri bu kısır döngünün içine mahkûm olan toplumun her hangi bir değer üretme imkânı olabilir mi? Cumhuriyetin nasıl bir kazanım olduğunu ve neden sahip çıkılması gerektiğini belli periyotlarla, sıcaklığını kaybetmeden yeniden düşünmek gerekir. Buna uygun bir kılavuz istiyorsak, öncelikle özgür ve doğru düşünmenin yollarını öğrenmeli; yaşadığımız dünyanın bilgisine (felsefe, sosyoloji, tarih, coğrafya, doğa, biyoloji, antropoloji, fizik) gibi alanların temel kavram ve ilkeleri düzeyinde sahip olmalıyız. Bu yapılmadığı takdirde, uzlaşı zemini bulunmayan belirsiz alanlar üzerinden bitimsiz manipülasyonların tuzağından kurtulmamız mümkün olmayacaktır. Cumhuriyetin nasıl bir kazanım olduğunu, onu kaybetmek gibi acı tecrübeler sonucunda anlamak istemeyiz. Çünkü böyle bir durumda, bu değere bir daha kavuşamama ihtimali çok yüksektir.

Özetle kritik soru şu: -Dünyanın geldiği noktada inanç, kimlik, etnik yapı, yani evrensel olmayan sübjektif değerler üzerinde ortak bilinç üretebilen, kuşatıcı, güven tesis eden, sürdürülebilir, çok yönlü üretebilen, toplumsal barışın tesis edildiği bir sistem kurmak mümkün mü? 

-Mevcut haliyle ya da teorik olarak bunu mümkün kılabilecek sistem ne olabilir? 

Düşünen ve akleden toplumlar, elde ettikleri değerin kıymetini bilir ve onu sürekli geliştirir. Cumhuriyetimizin 102. yılı hepimize kutlu olsun. 29 Ekim 2025

Ahlak, Hukuk, Kamu ve Yasa Üzerine Sorgulamalar

Yıllar önce ilk görev yaptığım (şark vilayetindeki) köyde, köylülerle olağanüstü bir güven ilişkisi kurmuştum. Bunun sebebi, beş vakit namaz kılmam, dönemin popüler (bana göre kurgulanmış) kitaplarıyla ilgilenmem ve sohbetlerimin çoğunlukla dinî düşünceler etrafında şekillenmesiydi. Henüz yirmi yaşındaydım. Dindar görünmem (zira dindarlık çoğu kez görünürlük üzerinden tanımlanır) ve köyün gayriresmî imamı olan seydanın, “Hocanın din bilgisi benden fazladır.” demesi, köylünün gözünde beni farklı bir yere koymuştu. Gençlerle de iyi bir iletişimim vardı. Bir gün köylülerden biri bana:

– Hocam, iyisin hoşsun ama bu giyim şeklin sana hiç yakışmıyor, dedi.

– Nesi varmış giyimimin? diye sordum.

– Sen kısa kollu gömlek giyiyorsun, kısa kollu gömlek giymek günah değil mi? diye yakındı.

Böyle bir konuda o yaşta açıklama yapıp karşı tarafı ikna etmenin deveyi hendekten atlatmaktan zor olduğunu anlayamıyordum. Belki de o haklıydı. Neyse, bunu geçelim…

Yıllar sonra klasik eserleri okurken dikkatimi çeken bir husus oldu. Metinlerde, kadının kesinlikle dışarı (kamusal alana) çıkmaması gerektiği, çıkacaksa da öylesine örtünmesi gerektiği yazıyordu ki, onu gören biri kadını adeta bir “ağaç kütüğü” gibi algılamalıydı. Bu hoyrat kıstası birçok kişiden de duymuştum. Kadın, kesinlikle dişiliği çağrıştıran hiçbir tavır, duruş ve davranış içinde bulunmamalı; görsel olarak da kadın algısı uyandırmamalıydı.

İlerleyen dönemde bunun bir yorum/tevil olduğunu, aslında böyle bir katılık bulunmadığını; kadının örtünmesi gereken yerlerin ayette açıkça belirtildiğini ve ölçülü olduğu takdirde kamusal alanda yer alabileceğini öğrendim ve daha mantıklı, daha itidalli olduğu için bu yorumları kabullendim. 

Fakat bu da yetmedi. Örtünmeye dair ayetleri farklı okumalarla değerlendirdiğimde iş değişti. Çünkü kutsal metin üzerinde uzlaşı sağlanılan tek bir yorumu yoktu. Literal yorumların yanı sıra bâtınî/ezoterik ve modern yaklaşımlar da vardı. Sonunda anladım ki, bu konuda da uzlaşma imkânsız. Meseleye tarihsel, sosyolojik, antropolojik, psikolojik ve kültürel veçhelerden bakınca, gerçeğin başka başka yüzleri olduğunu anlamaya başlamıştım. 

Uzlaşma olmayacağını fark ettiğimde, başıma ağır bir taş düşmüş gibi yeni bir merhaleye geçtim: İrrasyonel alanda uzlaşı olamayacağı kanaatine vardım. Uzlaşının olmadığı yerde ortak yaşam alanı (kamusal alan) da kurulamaz. O hâlde yapılması gereken, hayatın kendisi üzerinden müşterek bir alan inşa etmektir. Sonra fark ettim ki biz zaten yurttaş temelli, hukuk devletine dayanan (tasarım ve yapısal) bir sistemin içinde yaşıyoruz. Buradan şu soru gündeme geldi: Yapısal ve hukuki olarak modern şekilde tasarlanmış bir idari yapıyı niçin hâlâ tam manasıyla hayata geçiremiyoruz? Anladım ki insan kaynağımız, yani zihinsel tasarımımız bu iş için pek de uygun değil. Bilincimizi geliştirmeliyiz, dedim. Ama bunda da pek başarılı olamadığımız ortadaydı.

Ahlak üzerinde düşündüm. Ancak ahlak, çoğunlukla verili ve kadın görselliği üzerinden tanımlanıyordu. Kadının, “erkeği yoldan çıkaran cinsel bir meta” olarak algılanmasına bağlı biçimsel sınırlamalar, aslında tarım ve kabile toplumunun zorunlu bir sonucuydu. (Aslında modern dönemlerde de kadın olgusu, kapitalist üretim biçiminin bir objesi olarak da benzer muameleye devam ediyor) Bunu anlamak için çok çaba göstermek gerekti. Çabayla birlikte bakış açısının ve ön kabullerin değişmesi gerektiğini de fark ettim. Elbette bu çabayı herkesten beklemek mümkün değildi. Çünkü gelenek ve telkin üzerine inşa edilen çıkar grupları (baronik yapılar, cemaatler, dinsel örgütlenmeler), bu tür düşüncelere prim veremezdi. Zira düşünmek ve eleştirmek, onların güç ve geçim kaynaklarının itibarını zedeleyecekti.

Bütün bunları neden anlattım? Çünkü son dönemde gündeme gelen bir hekim-hasta diyaloğu üzerinden tartışılan “teşhir” meselesi, şu soruları akla getiriyor:

• Modern devlet fenomeni ve kamusal alan nedir?
• Kamusal alanda görev yapan bir kamu görevlisi,
  • hizmet almak için gelen kişinin giyim kuşamını sorgulayabilir mi?
  • hizmet vermeyi reddedebilir mi?
• Toplumun genel kabulüne giren ahlak ölçüleri ile bireyin öznel tercihleri arasındaki sınır nedir?
• Hukuki çerçevede belirlenmeyen ahlak ölçülerinin kamusal alanda bir yaptırımı olabilir mi?
• Öznel ahlak ölçüleri, modern hukuk devletinde genel esaslar hâline gelebilir mi? Gelirse, o sistem evrensel ölçekte bir hukuk devleti sayılabilir mi?

Hegelci anlamda söylersek, insanlık tarihi aslında bir özgürlük tarihidir. İnsan, hem kendisinin hem de başkalarının üzerine vurduğu prangaları kırarak; farklılıklar içinde yeni bir kamusal alan ve evrensel hukuk temelinde bir devlet organizasyonu kurma aşamasına geçmiştir. Bu serüven zaman zaman sekteye uğrasa da devam etmektedir.

Bu bilince ulaşamayan kesimler ise, bilerek ya da bilmeyerek bu serüveni aksatmakta; kendi doğrularını dayatırken çabalarını kutsallaştırmakta ve aslında barışı bozan bir misyon üstlenmektedir. Oysa azıcık bağımsız düşünme, dürüstlük ve samimiyet birçok problemi çözecektir.

Bu tespit, toplumda cari olan ve kabul gören ahlak esaslarını ciddiye almamak anlamına gelmez. Ancak kişi güvenliği ve özgürlüğüne halel getiren tekil müdahalelerin yasal müeyyideye dönüşmesi, hukuk ve kamu güvenliğini zedeler. Aslında ülke olarak bu sorgulamaları çoktan aşmış olmamız gerekirdi    05 Eylül 2025       Zafer Özer

Yeni Müfredat Tanıtım Süreci ve Müfettişlik

            Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Müfredatı son bir yıldır gündeme gelen ve 2023-2024 eğitim öğretim yılının sonunda tanıtımı yapılan kapsamlı ve kritik bir çalışmadır. Yeni müfredatın tanıtımı. bir ay öncesine kadar. Milli Eğitim Bakanlığının (müfredatla doğrudan bağlantılı olan) yönetici ve öğretmenlerine yapılmasına rağmen, eğitim sisteminin kritik sınıfını teşkil eden “eğitim müfettişlerine” bu tanıtım hiç yapılmamıştı. Böyle uzun erimli, yüksek çaba ve yüksek iddialı bir müfredat projesinin eğitim müfettişlerine tanıtılmaması, eğitim müfettişlerince yadırganmıştı. İşin esası böyle yüksek çaba ve iddialı bir projenin içinde (paydaş) olarak hiç müfettişin olmaması da yadırganmıştı, lakin eğitim müfettişleri son on yıldan beri yaşamış oldukları kriz ve kendilerinin doğrudan ve dolaylı olarak sistem dışına itilmeye çalışılmasına bağlı olarak, hak etmedikleri halde muhatap oldukları örseleyici tavır neticesinde olup bitene kayıtsız kalma gibi bir psikolojik hale bürünmüşlerdi. Eğitim müfettişleri. oldukça azalan heyecan ve motivasyonla görevlerini sadece yasal zorunluluktan dolayı yapmaya başlamışlardı. Son anda alınan bir kararla eğitim müfettişlerine Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Müfredatının tanıtımı Ankara Başkent Öğreten evinde yapıldı.

            Bilindiği gibi işletme ve yönetim bilimlerinde temel düzeyde bilgisi/okumuşluğu olan herkes örgütlerin bir amaç için kurulduğunu, örgütlerin bu amaçlara ulaşabilmeleri için belli bir yapı oluşturmaları gerektiğini, bu yapının bir yönetim vasıtasıyla eyleme dönüşebileceğini, yönetiminde belli aşamaları olduğunu, bu aşamalara yönetim süreçleri dendiğini bilirler. Yönetim süreçleri en kaba haliyle, Planlama, Örgütleme, Emir verme, Eşgüdümleme (koordinasyon) ve Kontrol Etme (değerlendirme) olarak sıralanabilir. Tüm sistemlerde bu süreçler işlemek zorundadır. Bu süreçler bir dairenin halkaları gibidir; halkanın birinde kopma ya da sekme olursa sistemin hedeflere ulaşması pek mümkün olamaz. Bu aşamada bizi ilgilendirdiği kadarıyla yönetim süreçlerinin kontrol etme (değerlendirme) aşamasına vurgu yapmak gerekir. Bir sistem, tüm süreçlerini en etkili ve verimli şekilde yürütme imkânı bulsa da son aşama olan kontrol etme ve değerlendirme aşaması iyi çalışmıyorsa, o sistemin başarıp başarmadığı, başardı ise hangi kertede başardığı, ya da başardığı şeyin ne olduğu, sistemde aksamanın ne/neresi olduğu hiçbir zaman bilinmeyecektir. Yani tüm sistem kendini rastlantısal bir serüvene atarak sürekli bir çıkmaza sürüklenecek ve en nihayetinde çöküşe doğru gidecektir. Bundan dolayı sistemlerin kontrol ve değerlendirme süreçlerini yürüten teftiş alt sistemleri hayati bir öneme sahiptir. Üstelik kamusal örgütlenme olan eğitim sistemlerinin, “amaçtan sapma” gibi hayati öneme sahip bir krizlerin tespiti ve önlenmesi için de teftiş yapısının ayrıca kritik bir misyonu bulunmaktadır. Özetle teftiş mekanizmasının önemi yadsınamaz, yadsınırsa o sistemde müspet yönde hiçbir iyileşme mümkün olamaz.

Müfredatın tanıtıldığı hedef kitle müfettişler olunca elbette soru ve sorgulamalar beraberinde gelecektir. Müfettişler dedi ki;

-Daha önceki dönemlerde her türlü projede, değişim ve yenileşme çalışmalarında paydaş olarak tüm süreçlerde eğitim müfettişleri olurdu. Yeni müfredat çalışmasında bizler hiç olmadık. Bizlerin olmaması ayrı bir konu… Ancak müfredatın tanıtım süreçlerinde bizler hiç yoktuk. İl Müdürleri, şube müdürleri, öğretmenler yani sistemin tüm bileşenlerine yeni müfredat tanıtılırken, sistemin kritik aşaması olan kontrol etme (değerlendirme) sürecinin vazgeçilme unsuru müfettişler şimdiye kadar niçin akıllara gelmedi de anlık bir kararlar bizi seminere çağırdınız?

-Üstelik son on yıl içinde alınan kararlar sonrasında eğitim müfettişliği hem itibar ve hem de sosyal ve mali haklar hususunda sistemin en ihmal ve mağdur edilen kesimi oldu. Şimdi bizler hangi heyecan ve motivasyonla yeni müfredatı anlama gayretine girelim. Bize, olmamız gereken değer verme şöyle dursun, var olan değerimiz erozyona uğradı. 2016 yılında “şahsa bağlı müfettiş” bile yapıldı ve her aşamada lazım olduğumuz oradan yetkilendirme yapılarak, bu mesleğe yönelik kurumsal bir bakış hiç geliştirilmedi. Gibi soru ve sorunlar üç gün boyunca gündeme geldi ve hiçbir makul cevap alınamadı.

Müfredatın branşlar bazında teknik yönü ağırlıklı olan bu tanıtım seminerinde, işin felsefi arka planının tanıtımı (gerekçelendirilmesi)  pek yapılmadı.  İzlediğim ve görüşmede bulunduğum meslektaşlar kadarıyla işin felsefi yönü dışındaki teknik ayrıntılar esas alındığında, kitlenin (müfettişlerin) çoğunda, müfredatta içerik ve yöntem itibariyle bir değişikliğin olmadığı, daha çok terim ve isimlendirmelerin değiştirildiği üzerinde bir mutabakatın olduğu görülmektedir. Örneğin, kazanım yerine, öğrenme çıktısı gibi…

Sorular arasında sık sık, -bu müfredat hangi felsefi ekol üzerine inşa edildi soruları olmasına karşın, bu soruya makul ve tatmin edici hiçbir cevap verilmedi. Dediğim gibi seminer, ders bazlı içerikler üzerinde yürütüldü. Felsefesi üzerinde durulmadı.

Felsefe demişken ilk gün işin felsefesi üzerinde yüzeysel açıklamalara yapılırken, Erdem-Değer-Eylem modelinde çatı değerler olan “Adalet, Saygı ve Sorumluluk ” etrafında kümelenen bir değer çerçevesi sunulmakta olduğu ifade edilirken, aklıma adalet kavramının yanında “eşitlik” de olması gerektiği geldi ve bu düşüncemi soru olarak ilgili öğretmene yönelttiğimde tatmin edici bir açıklama bulamadım. Sonra yine düşündüm, insan aynı zamanda özgürleştiği oranda insan olma vasfını kazanır ve daha işlevsel değerler üretir. Bence bu değerlerin yanına özgürlük ve eşitlik kavramlarının da olması gerekirdi. Adalet kadim, eşitlik ise modern bir kavram. Bu iki kavramın daha yetkin hocalarca mütalaa edilmesi beklenirdi. Müfredatın tanıtımı sürecinde oldukça kritik bir soru gündeme geldi. Müfettişler okul denetim süreçlerinde derslere giremedikleri, derslere girilemediği sürece, yeni  müfredatla ilgili değerlendirme ve geri bildirimlerin yapılamayacağını, bakanlığın sürecin takibi, değerlendirme ve geri bildirimleri nasıl yapacağı sorusu üzerine, programı hazırlayanlardan bir öğretmen; -her ile her branştan müfredatı bilen iki öğretmene görevlendireceği, programı bilen bu görevlilerin öğretmenlerin derslerine girerek programla ilgili süreci takip edip değerlendirmeleri yapacağını söylemesi üzerine müfettişlere yeniden soğuk duş etkisi yaratan bir gelişme yaşandı. Sistem içinde bu işi teknik düzeyde en iyi yapması umulan müfettiş kesiminin böyle bir uygulamayı öğrenmesi, o halde bizim bu seminerde ne işimiz var? demelerine neden oldu. Bu konuda yorumu okuyucuya bırakıyorum. Bu bağlamda asıl görevleri arasında, ‘öğretim programlarının uygulama durumunu değerlendirme’ sorumluluğu bulunan eğitim müfettişinin, bu seminere tam olarak ne maksatla çağırıldığı net olarak ortaya konulamadan seminer sona erdi. Bu süreçte müfettişler açısından tartışmasız en güzel gelişme, yıllardır birbirini görmeyen eski dostların bu sayede birbirini görüp hoş vakitler geçirmesine fırsat tanınması oldu.

            Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli ile ilgili tüm süreçleri kapsayan daha detaylı değerlendirmeler elbette yapılacaktır. Bu yazıda bir seminerin serencamını ve yaşanan temel bazı soru/sorunları gündeme getirmek istedim. Umarım ülkemizin eğitimine katlı sağlar.       Zafer ÖZER – Eğitim Müfettişi

İnancın Kimlik Üzerinden İnşası

Özellikle kimlik meselesini apaçık hale getirmek için somut bazı ayrıntılara girme gereği duydum. Burada yapmak istediğim, meseleyi teolojik ve kavramsal zeminden tartışmaktan öte, (zira bu işi akademik kulvardaki teolog, sosyolog ve filozofların yapması beklenir) daha sıradan, günlük ve basit kıyaslamalarla özellikle gençleri düşünmeye sevk etmek. 

Özellikle modern dönemlerde daha doğrusu ortak bir coğrafya üzerinde yaşamasına rağmen kimsenin kimseye benzemediği heterojen toplumsal yapılarda, asıl olan şeyin ortak bir yaşam alanı; yani kamusal alanın tesis edilmesi gerçeğinin fark edilmesidir. Bu fark edilemediği takdirde, kişiler kendilerini hapsettikleri kimlikler üzerinden tanımlayacak, kutsayacak ve hiçbir zaman insan merkezli bir anlayış ve pratik geliştiremeyecektir. Teorik olarak bunu tesis etmek çok kolay; lakin iş pratik alana gelince insanın bilişsel ilerleme düzeyi ile duygusal/dürtüsel ilerleme düzeyi aynı olmuyor. İnsan doğası, zihinsel olarak inşa ettiği ideal ilkeleri, pratiğe dönüştürmede pek de yetenekli değil. Sözde tüm insanlığın kardeşliği, barış içinde yaşaması, eşit haklara sahip olması gerektiğini savunurken, eylem bazında bunun pek mümkün olmadığı bilinen bir gerçek. Neden böyle olduğu psikososyal perspektiften daha detaylı analize ihtiyaç duyar. Lakin işin en bariz görünen tarafı, kanımca ilkel dönemden kalan, daha çok güvenlik ve hayatta kalma amaçlı mensubiyet düşüncesi. Yani kimlik edinme ihtiyacı. Bu ihtiyaç, devlet gibi üst düzey güvenlik tesis eden örgütlenme olmasına rağmen devam ettiği sürece kişiler kimlikler üzerinden varoluşlarını tesis etmeye ettirmeye devam edecek ve ideal kamusal alan ve kamusal bilinç hep ertelenecektir. 

Meselenin bir başka boyutu ontolojik anlamda tercih edilen dinin (ilkeler değil de) bir kimlik dairesi üzerinden tanımlanması ve bu tanım üzerinden kurtuluş reçetesi sunulmasıdır. İnanç esası üzerinden belirlenen “bir sembol ifade” deklare edilerek girilen din dairesi, kişi için felaha ermede, cennete girmede yeterli olduğu inancı ve insana dönük tüm eylemlerin ana değerleme ve yargı kriterinin bu daireye girme olarak gören anlayışın ne gibi kişisel ve toplumsal arızalara yol açtığını fark etmek için, içinde bulunulan kimlik dairesini bir süreliğine paranteze almak gerekecektir. Bu elbette kolay değil. Aslında bu sorgulama daha sahici ve ayağı yere basan (uydurma ve eklemelerden uzak)  bir inanç esasını keşfetme için geçerli usul olarak da görülebilir. Kritik soru şu: Tanrı insandan gerçek anlamda ne istemekte?… Bize, bizim tahkik etmeden kabul ettiğimiz ve ailemizden öğrendiğimiz inanç esasları gerçekten tanrının bizden yapmamızı arzuladığı şeyler mi?.. gibi…

İnancın bir kimlik dairesi içinden yürütülmesi ne anlama gelir. Esasında inanç ilkeler üzerinden tesis edilir. Yapılması ve yapılmaması gereken tutum ve davranışlar üzerinden bir değerleme yapmakla birlikte, “aşkın varlık alanlarına imanı” da esas alır. Aşkın varlık alanı (tanrı, melek ve öte dünya) deneyimlenip ölçülebilir bir alan değildir. Yani kişinin, “ben tanrıya, meleklerine, peygamberlerine ve ahiret gününe inanıyorum, demesinin bir keyfiyeti olabilir mi? Bu ifadeleri gerçekten inanan biri ile hiç inanmayan biri sarf edebilir. Gerçekten inanan ile hiç inanmayanı nasıl ayırt etmek gerekir? Ya da bunu tayin edecek bir makam olabilir mi? Ayırt edilmesi ile ayırt edilmemesi arasında başkaları açısından ne gibi cari bir faydası olabilir? 

Eğer kabul edilen inanç sistemi, kişinin erdemli, güvenilir, tutarlı, hak ve hukuku koruyan, yalan söylemeyen, iyilik yapan, kötülükten uzak duran, her ne koşulda olursa olsun kötülüğe karşı duran, cesur, -kısaca iyi insan- olmasını istiyor ise kimliği mi yoksa kişiliği mi esas almalıdır? İnanç kimlik dairesine girdiği halde, sıralanan söz konusu ideal davranışları sergilemeyen insan ile inanç kimlik dairesine girmediği halde bu davranışları sergileyen insan arasında bir tercih yapmak gerekirse, tanrı bunlardan hangisini makbul görür ya da insan olarak biz hangisine güvenip dostluk kurabiliriz? 

Meselenin bir başka boyutu ise inancın bir kimlik dairesine hapsedilmesi ve kurtuluşun bu kimliğe girenlerin olacağı düşüncesi/inancıdır. Bu düşünce veraberinde  şu kabulü zorunlu kılar: “Bizim inancımız dışındakiler doğru yolda yani tanrının yolunda değiller, batıl yoldalar, onlardan iyilik sadır olmaz, onlar kötülüğü temsil eder ve hiçbir zaman bizim onlarla eşit/denk olma imkânımız olamaz…” Bu düşüncenin tarihte güç kazanması durumunda ne gibi facialara yol açtığını azıcık araştırma yapanlar görebilir. Hatta zamanımızda bile ne gibi zulümlere sebep olduğuna zaten tanık olmaktayız. Asıl önemli nokta şudur: İnsanlığın geldiği düşünsel noktada, aynı apartmanda bile farklı kültür, kimlik ve inanç mensuplarının yaşadığı modern dönemlerde, bu şekilde düşünmenin sahiciliği ve pratik karşılığı ne olabilir.? 

İnancımız bir kimlik deklare etmekten öte, kişide davranışı yani kişiliği esas almakta mıdır? Kişilerin iyi olmaları için illa ki bizim gibi düşünmelerine gerek yok, iyilik halinin referansı başka inanç ve değer alanları da olabilir diyebilmekte miyiz? “Mesele, ölçüp gözleyebildiğimiz davranışlar ve bunların bizde uyandırdığı güven hissiyle beraber hepimizin ortak yaşama alanı ve devlet korumasında olan kamusal alanın güvenliğini tesis eden yasalara bağlılığıdır” anlayışını mı kabul ediyoruz? 

Yine kritik bir boyut ise, bir inancı dayatmanın ne olduğunun fark edilememesidir. 

İnançlar, bir kabuldür. Rasyonel ve ölçülebilir yanları yoktur. Kişinin içsel, sezgisel kritik bir muhasebe sonrası kabul ettiği ya da etmediği duygu hallerdir. Bu duygu halinin kişide bir otorite tarafından dayatılması iki durumu ortaya çıkarır. Kişi ya direnç gösterir; ya da inanmış gibi yaparak klasik tabirle münafık olarak yaşamına devam eder. Aklı başında birileri bu muhkem gerçeği bildiği halde, bir inancı ya da kabul edilen inancın detaylı pratiklerini yaşaması için topluma niçin baskı yapar? Baskı yapmasının tanrısal bir talep olmasının mümkün olmayacağı düşünüldüğünde, neden tarih boyunca ve halen günümüzde baskılar devam etmektedir? gibi sorulara ve sorgulamalara sahici, samimi ve mantıklı cevaplar verilmesi sanırım birçok krizin nedenini ortaya çıkaracaktır. 

Yine meseleye evrensel bir bilinçle bakıldığında, iyiliği, kötülüğü ve bunun türevleri bir kimlik üzerinden tanımlanırsa, mensup olunan kimlik dışında olanlara reva görülen zalimane davranışlara duyarsız kalınır. Hatta sevilmeyen, düşman bellenilen kesimlere karşı yapılan hak ve hukuksuzluklara içten içe, ya da doğrudan destek verilir. -İyi oldu, nasıl olsa bunlar batıl yoldaydılar… gibi bir yaklaşılır. Ya da kendi mensup olduğu kimlik dairesine yapılan haksızlığı ve hukuksuzluğu, bu davranışı bir zalim otoritenin varlık inşası değil de, kendilerine düşmanlık olarak algılayacak olanlar hayatı, olay ve olguları hiçbir zaman sağlıklı değerlendirme imkanına sahip olamayıp, yaşamı kendi gibi düşünmeyenlerle sürekli bir mücadele alanı olarak göreceklerdir. 

Yurttaş temelli anayasal hukuk devletinde, ne adına olursa olsun kimlikler modern, denetlenen, hesap veren sivil örgütlenmeler değil de, ontolojik bir kabul üzerinden yürütülürse yurttaşlık bilinci, (kamusal alan düşüncesi ve kamusal bilinç) oluşumu hep sekteye uğrar. Yurttaşlık bilincinin oluşmaması, beraberinde her türlü sosyal ve bireysel sorunların ana nedeni olarak karşımıza çıkar. Yurttaşlık, üst düzey bir bilinçtir. Ve bunun teminatı modern anayasal hukuk devletidir. Umarım 150 yıllık deneyim bize bu bilinci kazandırmıştır. Eğitim Müfettişi Zafer ÖZER

        70’li yaşlarının ortasında, 20 yılı Anadolu’nun lise sınıflarında ve idari kademelerinde, 25 yılı ise eğitim müfettişliğinde geçmiş bir kimya öğretmeni ve eğitim bilimci titizliğiyle dünyayı takip eden bir vatandaş olarak yazıyorum.

           İstanbul Çekmeköy’den Şanlıurfa Siverek’e, Kahramanmaraş’tan diğer illerimize sıçrayan 14 yaşındaki çocuklarımızın okul cinayetleri ve katliam girişimleri, bizlere yabancı gelen “Amerikan tipi okul baskınlarının” artık kapımıza değil, sınıfımıza girdiğinin kanıtıdır. Ancak bu trajedi bir “anlık cinnet” değil, yıllardır biriken yapısal sorunların acı bir sonucudur.

           Eğitim fakültelerinin kontrolsüzce artırılması, ihtiyaç fazlası mezun verilmesi ve atamalarda uygulanan mülakat sisteminin yarattığı adaletsizlik duygusu, toplumun eğitime olan inancını sarsmıştır. Kimya, fizik, tarih gibi temel bilimlerin öğretmenleri işsizlikle boğuşurken, okullardaki pedagojik formasyonlu uzman öğretmenler yerine “Değerler Eğitimine” dışarıdan görevlendirmelerle ikame çözümler üretilmesi, okul ikliminin kimyasını bozmuştur.

              Müfredatın bilimsel ve pedagojik temelden uzak, tepeden inme kararlarla sık sık değiştirilmesi; okullarımızı düşünen, sorgulayan bireyler yetiştiren kurumlar olmaktan çıkarıp birer “test çözme kampına” dönüştürmüştür. Resim, müzik ve beden eğitimi gibi derslerin değersizleştirilmesi, gençlerin duygu dünyalarını ifade edebilecekleri, enerjilerini sağlıklı biçimde boşaltabilecekleri alanları ortadan kaldırmıştır. Bastırılan duygu, yön bulamayan enerji ise çoğu zaman şiddet olarak geri dönmektedir.

          Öğretmen kurullarının karar alma gücü zayıflatılmış; seçmeli dersler öğrencinin yetenek ve ilgisine göre değil, idari tercihlere göre belirlenir hale gelmiştir.

           Müfettişlerin rehberlik ve denetim yetkileri kısıtlanmış, soruşturma ve incelemeler komşu okul müdürlerinin yaptığı görevler halini almıştır. Okulun gerçek denetim raporunu tutacak bağımsız göz eksilince, şiddet ve akran zorbalığı gibi sinyaller, olumsuz okul iklimi Bakanlığa ulaşmadan hasıraltı edilir hale getirilmiştir.

             Unutulmamalıdır ki eğitim, yalnızca okul duvarları arasında şekillenmez. Siyasette kullanılan kutuplaştırıcı nefret dili, adalete dair çifte standart algısı, medya ve dizilerdeki şiddet ve suçun cazip gösterilmesi, kontrolsüz dijital içerikler ve şiddet temalı oyunlar; genç zihinleri derinden etkilemektedir.

              Bu atmosferde öğretmen; kılık kıyafeti ile oynanarak itibarı zedelenmiş, sürekli idare ve veli baskısı altında tutulan ve rol model olma gücü aşındırılan bir figüre dönüştürülmüştür.

              Bugün karşı karşıya olduğumuz tabloyu değiştirmek için yüzeysel önlemler değil, köklü ve cesur adımlar gereklidir. Anayasa’nın 42. maddesi ve Tevhid-i Tedrisat Kanunu’nun ruhuna sadık kalarak: Yasama, Yargı, Yürütme erglerinin bağımsız olmasına, hesap verebilirliğe, demokratik parlamenter sisteme dönülmelidir.

            Okul çıkışlarında ve toplu etkinliklerde psikolog ve sosyologlar aktif görev almalı, risk altındaki öğrenciler sahada gözlemle tespit edilmelidir.

            Rehber öğretmenler ve müfettişler tarafından hazırlanan “zorbalık ve şiddet” raporları, raflarda bekleyen belgeler olmaktan çıkarılıp doğrudan kriz yönetim mekanizmalarında değerlendirilmelidir.

           Şiddeti normalleştiren ve özendiren medya içerikleri üzerinde etkili ve tutarlı bir denetim sağlanmalıdır.

           12 yıllık zorunlu eğitim süreci yeniden ele alınmalı; gençlere yalnızca akademik bilgi değil, yaşam becerileri, duygu yönetimi ve “insanca yaşama kültürü” kazandırılmalıdır.

               Okullarda sanat, spor ve sosyal etkinlikler güçlendirilerek öğrencilerin kendilerini ifade edebilecekleri sağlıklı alanlar genişletilmelidir.

             Polisiye tedbirler yerine, öğretmenlik mesleğine yeniden itibar kazandırılmalı; liyakat esaslı, adil ve şeffaf bir sistem inşa edilmelidir.

              Okul ve ev, bir çocuğun dünyadaki en güvenli iki limanıdır. Eğer bu limanlarda silahlar patlıyorsa, bilinmelidir ki fırtına dışarıda değil, çoktan içeri girmiştir.

            Geç olmadan; liyakate, bilime ve demokratik kurallara dönmek zorundayız. Çünkü eğitimde feda edilecek tek bir fert yoktur. Ancak yanlış sistemler, ideolojik saplantılar sessizce ve sistematik biçimde binlerce genci feda eder. Bu bir uyarı değil, artık bir zorunluluktur.

             Hayatını kaybeden öğretmen ve öğrencilerimize Allah’tan rahmet ailelerine, arkadaşlarına, bütün eğitim camiamıza ve Türk Milletine sabır ve başsağlığı dilerim.

                                                                                                                                                           16.04.2026

           Cemil HOPANCI

           Emekli Maarif Müfettişi

ÖĞRETMENİN İTİBARI, EĞİTİMİN TEMELİDİR – EMEKLİ MAARİF MÜFETTİŞİ CEMİL HOPANCI

Türkiye’de modern anlamda öğretmen yetiştiren kurumların temeli Tanzimat Dönemi’ne dayanmaktadır. Öğretmen okullarının ilki olan Darülmuallimîn, 16 Mart 1848 tarihinde kurulmuştur. Bu kurumun açılışında; öğretmenlik mesleğinin sadece bilgi sahibi olmak değil, aynı zamanda özel bir yöntem ve ihtisas gerektiren bir alan olduğunu savunan dönemin Maarif Nazırı Ahmet Cevdet Paşa’nın büyük emeği vardır.

                Biz çocukluğumuzda okula kendimiz gider gelir, okuldan arta kalan zamanlarda mahalle sokaklarında özgürce oyun oynardık. Liseye geldiğimizde bazen gece sinemasına, hatta kahvehaneye gittiğimiz olurdu. Ama tüm bu zamanlarda içimizde tek bir çekince vardı:

                “Ya öğretmen görürse…”

                Çünkü öğretmen sadece okulun içinde değil, toplumun da vicdanıydı. Sinemada ya da kahvehanede gece kontrolüne çıkan öğretmen olur; kahveci de sinemacı da saklanan öğrenciyi öğretmene gösterirdi. Çünkü herkes, öğretmenin toplum için ne ifade ettiğini bilirdi.

                Eskiden çarşıda, pazarda öğretmene duyulan saygı büyüktü. Bu saygı sadece halktan değil, devleti yönetenlerden de gelirdi. Mustafa Kemal Atatürk, kendisine milletvekili maaşlarının ne kadar olması gerektiği sorulduğunda şu tarihî cevabı vermişti: “Öğretmen maaşını geçmesin.” Bu söz aslında bir ölçüydü. Çünkü bir toplumun geleceği, öğretmenine verdiği değer kadardır.

                Okullarda genç öğretmenler deneyimli meslektaşlarına saygıda kusur etmez, okul yöneticileri kıdemli ve tecrübeli isimlerden seçilirdi. Öğretmenler Kurulu ise adeta demokratik bir meclis gibi çalışırdı. Gündem önceden belirlenir, herkes söz alır, fikirler tutanaklara geçirilir ve oylanırdı. Böylece öğretmenler sadece ders anlatan kişiler değil, okulun yönetimine katkı sunan “eğitim aklı” olurlardı.

                Bugün ise eğitim sisteminde birçok değer sessizce kaybolmaktadır. Kütüphaneler, laboratuvarlar, gezi-gözlem etkinlikleri ve münazaralar giderek unutulmuştur. Ölçme ve değerlendirme ciddiyeti ise adeta terk edilmiştir. Özellikle bazı özel okullarda neredeyse tüm öğrencilerin notları 90-100 aralığındadır. 12. sınıf öğrencisinin okula gidip gitmemesi önemsizleşmiş, kontrol ve denetim mekanizmaları işlevsiz kalmıştır. Okul yöneticileri çoğu zaman liyakatten ziyade mülakatlar ve siyasi teveccühlerle atanır hale gelmiştir. Öğretmen kurulları ise çoğu yerde müdürün nutkuyla başlayıp talimatıyla biter olmuştur.

                Günümüzde eğitimde öncelik, veliyi ve öğrenciyi memnun etmek olarak görülmektedir. Öğretmen ise adeta bir “emir kulu” yerine konulmaktadır. Oysa eğitim politikalarının en önemli uygulayıcısı öğretmendir. Ne yazık ki sistemde bir sorun olduğunda ilk suçlanan yine öğretmen olur. Öğrenci hata yapar, öğretmen sorgulanır. Sendikalar bile çoğu zaman öğretmenin hakkını savunmakta yetersiz kalır. Okullarda yeterince rehberlik ve din kültürü öğretmeni bulunmasına rağmen, “değerler eğitimi” adı altında okul dışı görevlendirmeler yapılmaktadır. Kılık-kıyafet disiplini zayıflamış; öğretmenlik mesleği ne yazık ki yıpratılmış ve itibarsızlaştırılmıştır. Veliler artık sadece öğrenciyi değil, öğretmeni de yönetmeye çalışmaktadır.

                Akran zorbalığı, öğrenci saygısızlığı, öğretmene şiddet ve yönetici mobbingi derken unutulmaması gereken bir gerçek vardır: “Öğretmen itibarsızlaştırıldığında rol model yok olur.” Rol model yok olunca; öğrenci, aile, toplum ve nihayetinde ülke kaybeder.

                1980 öncesinde siyasi çatışmalar, sonrasında terör, bugün ise siyasi kayırmacılık, veli baskısı ve öğrenci saygısızlığı öğretmenliği giderek pasifleştirmiştir. Bugün birçok öğretmen, sadece memuriyetini korumak adına asgari çaba ile görevine gidip gelmektedir. Bu durum ülkemizin geleceği için büyük bir kayıptır.

                Basın, öğretmene yönelik olumsuz olayları haberleştirirken mesleğin saygınlığını koruyan bir dil kullanmalı; yöneticiler ve sendikalar öğretmeni yalnız bırakmamalıdır. Unutulmamalıdır ki: “Öğretmenini koruyamayan toplum, geleceğini koruyamaz.”

                Dileğim odur ki eğitim camiamız; siyasi yandaşlıktan, liyakatsiz yöneticilerden, mobbing ve zorbalıktan arınsın. Ve yeniden şu gerçeği hatırlayalım: “Bir milletin gerçek mimarları öğretmenlerdir.”

Öğretmen okullarını açan, bizlerin yetişmesine vesile olan Maarif Nazırı Ahmet Cevdet Paşa’yı minnet ve rahmetle anıyorum.

                16.03.2026

                Cemil HOPANCI

        Em. Maarif Müfettişi

Doğu Meselesi Üzerine – Cemil HOPANCI Emekli Eğitim Müfettişi

Son dönemde, “Doğu Meselesi” başlıklı yazı ve raporlarda, Osmanlı arşivlerinden hareketle Kürt meselesini tarihsel bir süreklilik içinde ele alma iddiası görülmektedir. Ancak bu yaklaşım, tarihsel verilerin seçmeci biçimde kullanılması ve güncel anayasal düzenle uyumsuz yorumlanması nedeniyle dikkat çekmektedir. Bu nedenle “ Barış Sürecini” ele alan söz konusu yazı ve raporları anayasal açıdan eleştirel bir değerlendirmeye tabi tuttuğumda şu sonuçlara ulaşılmaktadır:
1. Osmanlı İdari Yapısı ile Cumhuriyet Rejimi Aynı Zeminde Okunamaz
Osmanlı Devleti’nde kullanılan “Kürdistan Eyaleti”, “Bilâd-ı Ekrad” gibi idari tanımlamalar, modern anlamda ulusal egemenliğe dayalı siyasal kimlikler değildir. Osmanlı sistemi; ümmet esaslı, hanedan merkezli ve çoklu aidiyetlere imkân tanıyan bir imparatorluk düzenidir. Bu nedenle Osmanlı’daki idari adlandırmaları, günümüzdeki etnik-siyasal talepler için bir meşruiyet kaynağı olarak sunmak tarihsel bağlamı çarpıtmaktır.
Türkiye Cumhuriyeti ise 1924’ten itibaren egemenliğin kaynağını milletten alan, üniter ve ulus-devlet modelini benimsemiş, hukuki eşitliği esas alan modern bir devlettir. İki rejimin meşruiyet zemini, amaçları ve yapısı bütünüyle farklıdır. Osmanlı’dan seçilen örneklerle Cumhuriyet’in anayasal düzeni sorgulanamaz.
2. “Ümmetten Ulus Yaratma” Söylemi Gerçekliği Yansıtmamaktadır
Cumhuriyet’in “ümmetten zorla ulus yaratma” projesi yürüttüğü ileri sürülmektedir. Oysa bu söylem, hem ulus-devlet teorisinin hem de Türkiye’nin tarihsel koşullarının yanlış okunmasıdır. Cumhuriyet; etnik değil, siyasal ve hukuki vatandaşlık temelli bir millet tanımı yapmıştır. Anayasa’nın 66. maddesi açıktır: “Türkiye Cumhuriyeti’ne vatandaşlık bağı ile bağlı olan herkes Türk’tür.” Bu tanım ırkı değil, hukuki bağlılığı esas alır. Dolayısıyla Cumhuriyet’in amacı, farklı inanç ve etnik kökenleri yok saymak değil; ortak vatandaşlık çatısı altında eşit bireyler yaratmaktır.
3. Şeyh Said İsyanı ve Benzeri Kalkışmalar ‘Tepki’ Değil, Açık İsyandır
Ülkemiz tarih boyunca zor dönemlerden geçerken, dinî ve etnik gerekçeler bahane edilerek asıl hedefi bölmek ve parçalamak olan birçok silahlı kalkışmayla karşı karşıya kalmıştır.
Babanzade (1806–1813) ile başlayıp Bedirhan Bey (1847), Yezdanşêr (1855), Şeyh Ubeydullah (1880–1881), Koçgiri (1920–1921), Beytüşşebap (1924), Şeyh Said (1925), İhsan Nuri Paşa – Ağrı (1926–1930), Dersim (1937–1938) ve PKK (1984–…) isyanlarına kadar uzanan bu süreçte, Osmanlı’nın son 120 yılı ile Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş yıllarından bugüne kadar devlet, her zorluk döneminde içeriden vurulmuştur.
Cumhuriyet devrimleri ile Doğu isyanları arasında nedensellik bağı kurulmakta ve bu isyanlar dolaylı biçimde meşrulaştırılmaktadır. Bu yaklaşım son derece sakıncalıdır. Tarihsel gerçek şudur: Şeyh Said isyanı da diğerleri gibi ayrılıkçı unsurlar barındıran, silahlı birer kalkışmadır. Hiçbir devlet, silahlı isyanı ve devlet otoritesine başkaldırıyı “sosyolojik tepki” olarak mazur göremez.
4. “Eşit Yurttaşlık” Zaten Anayasal Bir Gerçektir
Türkiye Cumhuriyeti’nin temel ilkesi; etnik, mezhebi ya da dinî kimlikler değil, eşit yurttaşlık ve liyakat esasına dayanır. Her birey, Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olarak devletin her kademesinde görev alabilir. Bu anayasal bir haktır ve herhangi bir “kimlik kotası”na indirgenemez.
Cumhuriyet’le birlikte; düşünce, ifade ve basın özgürlüğü, din ve vicdan özgürlüğü, kişi dokunulmazlığı, yaşama hakkı, yerleşme ve seyahat özgürlüğü ile özel hayatın gizliliği güvence altına alınmıştır.
Türkiye Cumhuriyeti’nde “eşit yurttaşlık” eksikliği yoktur. Eşitlik, Anayasa’nın temelidir. Anayasa’nın 10. maddesi açıktır: “Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayrım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir.”
Bu hüküm varken “kurucu unsur” tartışmaları, etnik temelli kolektif hak talepleri ve çoklu kurucu kimlik söylemleri, üniter devleti zedeleyen ve toplumu ayrıştıran girişimlerdir.
5. Ana Dilde Eğitim ve Otonomi Tartışmaları Üniter Yapıya Aykırıdır
Ana dilde eğitim ve idari otonomi talepleri, bireysel kültürel haklar çerçevesini aşarak kamusal alanı etnikleştirme, devletin ortak dilini zayıflatma ve siyasal parçalanmayı derinleştirme riski taşımaktadır. Metinlerdeki bu ifadeler, son günlerde basında yer alan DEM Parti raporunu anımsatmaktadır.
Hiçbir üniter devlette, resmî eğitim dili dışında paralel eğitim sistemleri ve etnik temelli özerk yönetimler kabul edilmez. Bu tür talepler demokratikleşme değil, devletin çözülmesi sonucunu doğurur.
6. Osmanlı Ümmet Modeli Günümüz İçin Bir Alternatif Değildir
Bazı makaleler ABD Büyükelçisi Tom Barrack’ın da ifade ettiği gibi Osmanlı’nın ümmet sistemine duyulan bir özlemi yansıtmaktadır. Ancak istenen bu model; hukuki eşitliğin olmadığı, kadın-erkek eşitliğinin bulunmadığı, yurttaşlık bilincinin gelişmediği ve din temelli ayrımların meşru sayıldığı bir Ortadoğu devlet düzenidir.
Türkiye Cumhuriyeti’nin laikliği ve ulus-devlet yapısı bu nedenle bir tercih değil, tarihsel bir zorunluluktur.
Türkiye Cumhuriyeti; etnik değil, yurttaşlık temelli, laik, demokratik ve sosyal bir hukuk devletidir. Tarih, ibret almak içindir; güncel siyasete meşruiyet üretmek için değil. Dinî, mezhebi ve etnik aidiyetleri siyasal kimliğe dönüştürmeye çalışan her yaklaşım demokrasiyi değil ayrışmayı, barışı değil çatışmayı besler.
Gerçek çözüm; Anayasa içinde kalmak, yasama, yürütme ve yargı bağımsızlığına —özellikle hukukun üstünlüğüne— riayet etmek, bireysel hak ve özgürlükleri geliştirmek ve devleti etnik ya da mezhebi kimliklere göre değil, eşit yurttaşlık temelinde korumaktır.
Sevgi, dostluk, hoşgörü, birlik, bütünlük, eşitlik, iyilik, fedakârlık, huzur, refah ve barış hepimizin arzu ettiği değerlerdir. Devlet ve millet olmanın temeli, bunları sürdürebilmenin ön şartı birlik ve beraberliktir.
Lozan, bu ülkenin tapusudur. 1924 Anayasası, Cumhuriyet’in temelidir. Türkiye’nin ihtiyacı daha fazla kimlik siyaseti değil; denetimin, hesap verebilirliğin ve sorgulamanın olduğu, daha güçlü ve adil bir hukuk devletidir. 15.01.2026 Cemil HOPANCI Emekli Maarif Müfettişi

ÖĞRETMENİN SUÇ DOSYASI – Cemil HOPANCI  Emekli Maarif Müfettiş

            Öğretmenler Odası olarak adlandırılan siteye baktığımda, velilerimizin CİMER’e yazdığı aşağıda (bazılarını) belirteceğim şikâyetleri gördüm:

1.         Dün gece saat 23.30’da ödevle ilgili soru sordum. Hoca hanım çevrimiçi olduğu hâlde cevap vermedi, görüldü attı. Bizimle ilgilenmeyecekse neden o grupta ki?

2.         Hoca kırmızı kalemle hata düzeltiyormuş. Kırmızı renk şiddeti ve kanı çağrıştırıyor. Çocuğumun bilinçaltına saldırı var. Yeşil kalem kullanılsın, duayı sevsin.

3.         Öğretmen Instagram hesabında lüks restoranda kebap yerken fotoğraf paylaşmış. Sınıfta durumu olmayan, fakir fukara öğrencisi var; canı çeken çocukları hiç mi düşünmüyor? Bu ne görgüsüzlük!

4.         Hocanın arabası çok eski ve kirli, okulunun önünde duruyor. Çocuğun vizyonsuz yetişecek diye korkuyorum. Öğretmen dediğin örnek olur.

5.         Hoca hiç ödev vermiyor. Çocuk evde bütün akşam tabletle oynuyor, boş bırakıyor çocukları. İşini yapmıyor, maaşını hak etmiyor.

6.         Ödevlerden başımızı kaldıramıyoruz. Akşam ailece bir dizi izleyemez olduk. Kendi anlatması gereken konuları ödev diye bize yıkıyor, biz evde öğretmenlik yapıyoruz.

7.         Yıl sonu gösterisinde benim kızıma ağaç rolü vermişler. Benim kızım sınıfın en güzeli, neden başrol değil? Öğretmen taraflı davranıyor.

8.         Çocuğum kalemini açarken çöpü yere dökülmüş. Hoca da “kendin topla” demiş. Benim çocuğum elin çöpünü mü toplayacak? Çocuğumu temizlikçi olarak mı kullanıyorsunuz? Şikâyetçiyim.

9.         Sınıfta gürültü olunca düdük çalmış. Benim çocuğumun kulakları çok hassas. Eve geldiğinde “kulağım çınlıyor” dedi. Resmen sınıfta gürültü şiddeti uygulanıyor.

10.       Öğretmen sınıftaki saksıyı benim oğluma sulatıyormuş. Ben çocuğumu oraya bahçıvan olsun diye mi gönderiyorum? Kendi çiçeğini kendi sulasın. Çocuğuma angarya iş yaptırılamaz.

11.       Sayın yetkili, nöbetçi öğretmen kantinde sucuklu tost yemiş. Benim çocuğum o sırada elma yiyordu. Sucuk kokusunu alınca morali bozulmuş. “Ben neden elma yiyorum?” diye ağlayarak eve geldi. Öğretmenin çocukların önünde iştah açıcı şeyler yemesi yasaklansın, gerekirse kantine girmesin.

12.       Çocuğun çantasına her gün Nutella koyuyorum. Hoca “sağlıklı beslen” demiş. Sen kimsin de benim çocuğumun şekerine karışıyorsun? Parasını sen mi veriyorsun? Beslenme çantası mahremdir.

13.       Öğretmen hanım profil fotoğrafına çiçek koymuş. Biz onun yüzünü görmek istiyoruz, çiçek ne alaka? Kendini mi saklıyor, bir vukuatı mı var? Araştırılsın.

14.       Öğretmenin evinde kedi beslediğini öğrendik. Benim çocuğumun kediye alerjisi var. Öğretmenin üzerindeki görünmez tüy ve pırıltılar sınıfa geliyormuş, çocuk hapşırıyor. Ya kediyi atsın ya da başka okula tayin olsun.

            Bir zamanlar öğretmen denince akla bilgi gelirdi.

            Şimdi ise…

            Mesajı geç cevaplayan, yanlış renkte kalem kullanan, tost kokutan, kedi besleyen, arabası eski, Instagram’ı fazla mutlu bir “şüpheli” geliyor.

            Günümüz öğretmeni sınıfa girmeden önce sadece ders planı değil, adeta savunma dosyası hazırlamak zorunda. Çünkü her an, her davranışı, her nefesi potansiyel bir CİMER başlığı olabilir.

            Öğretmen dediğin, gece yarısı uykusunda bile velinin “Ali’nin silgisi kayıp” mesajına bildirim sesiyle uyanıp selam durmalı. İnsan olması, dinlenmesi veya özel hayatı olması ne mümkün!..  

             “Kırmızı kalem kullanıyor. Kanı çağrıştırıyor. Çocuğumun bilinçaltına saldırı.” Eğitim bilimi yıllarca boşuna uğraşmış demek ki. Meğer öğrenme güçlüğünün sebebi renkmiş.

            Yakında matematikte eksi sayılar depresyon yapıyor diye yasaklanabilir.

            Öğretmen; lüks yemek yerse “görgüsüz”, eski arabaya binerse “vizyonsuz”, profilinde çiçek paylaşırsa “vukuatlı”, kendi yüzünü paylaşırsa “teşhirci”dir. Kısacası öğretmen, mümkünse dijital ortamda oksijen bile almamalıdır.

            Çocuk kalem açar, çöp dökülür. Öğretmen “topla” der. Bir anne yazar: “Benim çocuğum elin çöpünü mü toplayacak?” Hayır. Sadece kendi çöpünü.

            Ama çağımızda çocuklar: sorumluluk almaz, görev yapmaz, sınıfın çiçeğini sulamaz. Çünkü onlar ileride sadece talep eden bireyler olacaktır.

            Ödev Yok: Daha Büyük Suç, Ödev verilirse: “Bütün akşam ödev yapıyoruz, ailece dizi   izleyemiyoruz! ” Ödev verilmezse: “Çocuk tablette, hoca işini yapmıyor!”

            Demek ki ideal öğretmen: hem ödev verir, hem vermez, hem çocuk çalışır, hem hiç yorulmaz!

Öğretmen rol modeldir, evet. Ama rol model olmak: hiç tost yememek, hiç düdük çalmamak, hiç kedi beslememek, hiç mutlu görünmemek değildir.

            Rol model olmak: adil olmak, sorumluluk öğretmek, sınır koymak, hayata hazırlamaktır.

Ama sınır, günümüzde şikâyet sebebidir. Daha önemlisi: Bu toplum, öğretmeni bu kadar baskı altına alırken çocuğa ne öğretiyor? “Sorumluluk alma, sınırları zorla, beğenmediğin her kuralı şikâyet ederek del!”

            Unutulmamalıdır ki: Öğretmenin görevi çocuğu eğlendirmek veya veliyi memnun etmek değil; onu hayata hazırlamaktır. Hayat ise her zaman sucuklu tost kokusu kadar iştah açıcı veya kırmızı kalem kadar yumuşak olmayabilir.

            Öğretmeni değersizleştirdiğimiz her an, aslında kendi geleceğimizin altını oyuyoruz. Çünkü öğretmeni “susmuş” bir toplumun, geleceği “karanlık” kalmaya mahkûmdur. Zira Sınıf, Hayatın Küçük Bir Modelidir. 04.01.2026

YAVAŞ YAVAŞ YOK EDİLEN EMEKLİLİK ?

              Siz hiç akşam karanlığında, pazarın toplanma vaktinde orada bulundunuz mu?

Tezgâhların söküldüğü, çöpe atılan sebze ve meyvelerin arasında umut arayan emeklileri gördünüz mü?

              Yıllarca kamuya hizmet ettiniz. Yaşınız doldu, emekli oldunuz.

              Peki   Avrupa’daki emekliler gibi kültür gezileri yapmak, hayatın ikinci baharını yaşamak bu ülkede mümkün oldu mu?

              Türkiye’de bugün 17 milyon emekli var. Bu insanlar çalıştıkları yıllar boyunca emeklilik keseneklerini eksiksiz ödedi.Ancak bugün aldıkları maaşlar ne durumda?

•            640 bin emekli 25.000 TL ve üzeri maaş alırken,

•            16 milyon emekli ortalama 18.000 TL civarında aylıkla geçinmeye çalışıyor.

2026 yılında yapılan artışlarla:

•            En düşük emekli aylığı: 18.938 TL

•            En düşük memur emeklisi maaşı: 27.887 TL

Aynı yıl için:

•            Asgari ücret, 2025’e göre %27 artırılarak net 28.075 TL oldu.

2025 yılı yıllık enflasyonu:

•            ENAG’a göre: %58,14

•            TÜİK’e göre: %30,89

              Elektrik, Doğalgaz, Harçlar, Cezalar, Vergiler, ev kiraları artış oranı ayrı, memur ve emekli zamları ise ap ayrı (TÜİK verileri) esas alınarak yapıldı. Kamu, çarşı, pazar gerçek hayat pahalılığı ile resmî rakamlar arasındaki fark, emeklinin sofrasına doğrudan yansıdı.

              Meclis’te:

•            93 yeni milletvekili aylık 273.196 TL,

•            499 milletvekili ise emekli maaşlarıyla birlikte 450.854 TL aylık gelir elde ediyor.

Bu tabloya göre:

•            Bir milletvekili, asgari ücretlinin 9,7 katını,

•            Emekli milletvekili ise 16 katını alıyor.

              Diğer ülke Millet Vekilleri, ülkelerinde ki asgari ücretin karşılaştırma için: Almanya: 6,2 kat, Hollanda: 4,6 kat, Fransa: 4,2 kat almaktadır.

              Temmuz 2023’te memurlara 8.077 TL seyyanen zam verildi. Bu ödeme göstergeye bağlı olduğu için her maaş katsayısı artışında büyüdü.2026 itibarıyla: seyyanen ödeme yaklaşık 19.000 TL oldu. Ayrıca bu yıl  tüm memurlara 1.000 TL sabit seyyanen artış eklendi. Toplam seyyanen destek: 20.000 TL. Ancak: Aktif memura verilen her zam emekliye otomatik olarak yansımaz. 2023’teki seyyanen zamda kanunda “emekli aylıklarına yansıtılır” ibaresi yer almadığı için emekliler bu artıştan yararlanamadı.

•            5434 sayılı Kanun döneminde:

o            Her hizmet yılı %3

o            25 yıl → %75 maaş

o            Emekli maaşı, çalışırken alınan maaşın yaklaşık %70’i olurdu.

•            5510 sayılı Kanun (2008) ile:

o            Aylık bağlama oranı %2’ye düşürüldü.

o            25 yıl → %50 maaş

o            Uzun süre düşük maaş = düşük emekli aylığı anlayışı getirildi.

Bugün ise karma sistem uygulanıyor.

Örnek: Aynı kişinin emeklilik hesabı

•            5434’e göre emekli maaşı → 30.000 TL olması gerekir iken

•            Karma sistem → 22.000 TL

•            5510’a göre → 16.000 TL olmaktadır.

              EYT’nin ülkeye yıllık maliyeti: 240 milyon dolar. Ancak: Ülkemizde bir kişi, 2018’de kamu bankasından 800 milyon dolar medya satın alımı için, Şirketleri adına da 100 milyon dolar kredi aldı, Borçlarını ödemedi, Borç faiziyle 2 milyar dolara çıktı ve bugün iflas etti. Tek bir kişiye, EYT maliyetinin 4,5 katı kaynak aktarılabildiyse, sorun EYT değil, tercihlerdir. Üstelik: SGK gelirlerinin emekli maaşlarını karşılama oranı %97.dir.

              Emekliler bugün bir gecede fakirleşmedi. Bu yoksullaşma 2008’den bu yana, adım adım, göz göre göre uygulandı. Hani şu kurbağa metaforu vardır: “Kurbağa kaynar suya atılırsa zıplayıp çıkar.

Ama soğuk suya konur ve su yavaş yavaş ısıtılırsa, tehlikeyi fark etmez ve ölür.” Bugün emeklilerin yaşadığı tam olarak budur.

              Yöneticilerimiz ve sosyal devlet anlayışımız; ömrünü bu memlekete hizmet ederek geçirmiş milyonlarca emekliyi bütçeye yük olarak görmemelidir. Devlet, vatandaş için vardır.

“Bir milletin yaşlılarına ve düşkünlerine karşı tutumu, o milletin uygarlık derecesini gösterir.”

(Not; Sayısal değerler ve oranlar görsel ve yazılı basından alınmıştır.) 08.01.2026

            Türkiye’nin Göç Paradoksu

Ülkemiz, coğrafi konumu itibarıyla yoğun ve düzensiz göç hareketlerinin merkezinde yer almaktadır. Uzun yıllardır Ortadoğu ve Afganistan kaynaklı göç almasına rağmen, bu hareketliliği yöneten, uzun vadeli ve bağlayıcı bir “Planlı Entegrasyon Politikası”(Bütünleşme, uyum sağlama) oluşturulamamıştır. Aynı zamanda, ülke yüksek nitelikli yetişmiş insan gücünü (beyin göçü) batı ülkelerine kaybetmektedir. Bu iki zıt hareketlilik; nitelikli göç verme ve plansız göç alma durumu, Türkiye’nin uzun vadeli sosyo-ekonomik istikrarı ve rekabet gücü için kritik riskler oluşturmaktadır.

            Türkiye’de göç, ağırlıklı olarak insani yardım ve güvenlik başlıkları altında ele alınmakta; entegrasyon mühendisliği ve toplumsal uyum ise ikinci planda kalmaktadır. Gelişmiş ülkelerde zorunlu tutulan dil öğrenimi, kültürel uyum ve yurttaşlık bilinci eğitimleri Türkiye’de etkin bir şekilde uygulanmamaktadır.

            Göçmenlerin ve sığınmacıların yurt içinde istedikleri yere yerleşebilmesi ve aynı ülkeden gelenlerin şehirlerimizde belirli mahallelerde yoğunlaşması (gettolaşma), beraberinde entegrasyonu zayıflatan mekanizmaları çalıştırmaktadır. Aynı çevrede yaşayan göçmenler için Türkçe öğrenme zorunluluğu ve ihtiyacı azalmaktadır. Kendi eğitim, ticaret ve sosyal ağlarının oluşması, yerel toplumla teması asgari düzeye indirmektedir. Bu durum, birlikte yaşama kültürünü değil, yan yana ama ayrı yaşama ortamını sağlamakta, böylece paralel topluluklar oluşma riskini artırmaktadır.

            Bu kültürel kopukluk ve birlikte yaşama kültürünün zarar görmesi, esasen kültürel değil, yönetsel bir sorundur. Kültürler kendiliğinden uyum sağlamaz; uyum yönetilir. Ne yazık ki Devlet, “kim geliyor, nerede yaşayacak, nasıl uyum sağlayacak, hangi değerlere uyacak” sorularına planlı ve bütüncül bir cevap üretememiştir.

            Beyin göçü, bir ülkenin en eğitimli, yetişmiş ve üretken insan gücünün (doktorlar, mühendisler, bilim insanları, akademisyenler) daha iyi ücret, kariyer imkânları, akademik özgürlük veya hukuki güvenlik gibi nedenlerle ülkeyi terk etmesidir.

            Türkiye’de beyin göçünü tetikleyen temel nedenlerden bazıları şunlardır: Atama ve yükseltmelerde liyakat yerine başka ölçütlerin öne çıkması. Araştırma imkânlarının sınırlı olması, yayın ve proje desteklerinin siyasetten bağımsız olmaması. Hukuk güvenliğinin zayıflaması ve siyasi/ekonomik istikrar kaygısı. Düşük ücretler, yüksek yaşam maliyetleri ve enflasyona karşı alım gücünün korunamaması…

            Beyin göçü sadece ekonomik değil, ahlaki, hukuki ve yönetsel nitelikli insan kaynağı kaybıdır. Bu kayıp; eğitim ve AR-GE yatırımlarının karşılığının başka ülkelere gitmesi, yüksek katma değerli üretimin azalması, bilimsel ve teknolojik gelişmede yavaşlama, kamu yönetimi verimsizleşmesi, hukuk, eğitim ve sağlıkta kalite düşüşü gibi çok boyutlu zararlara yol açar. Ayrıca, toplumsal kutuplaşma ve sessiz öfke artışı, hoşgörünün yerini tahammülsüzlüğe bırakması gibi sosyal maliyetler de yaratır.

            Beyin göçü yasaklarla değil, insanlara ülkede kalmak isteme nedenleri sunularak önlenir. Atama ve yükseltmelerde kesinlikle ehliyet ve liyakat esas alınmalı, torpil algısı tamamen ortadan kaldırılmalıdır. Hukuk devleti ilkesi güçlendirilmeli, adil bir sistemde değer gördükleri algısı pekiştirilmelidir. (İnsan en çok adaletin olduğu yerde kalır.)    Göçmenlerin yurt içinde dağılımı ve yerleşimi ise gettolaşmayı önleyecek şekilde planlı olarak yönetilmeli ve denetlenmelidir. Dil öğrenimi, kültürel uyum ve yurttaşlık bilinci eğitimleri zorunlu hale getirilmeli ve takibi etkinleştirilmelidir.

            Ülkeler toprak kaybederek değil, nitelikli insan kaybederek çöker. Bu nedenle, Türkiye’nin yönetim reformunda öncelik; liyakatli kadro sistemini tesis etmek, özgür ve kaliteli üniversiteleri güçlendirmek ve toplumsal uyumu merkeze alan şeffaf, adil politikalar uygulamaktır.

            Türkiye’nin önündeki en büyük fırsat, bu zorlu denklemi liyakat, adalet ve planlı entegrasyon temelinde çözerek, hem nitelikli insan kaynağını geri kazanmak hem de yeni gelen göçmenlerin toplumsal faydasını maksimize etmektir. Doğru bir yönetim anlayışıyla Türkiye, göçü bir yük olmaktan çıkarıp, demografik ve ekonomik bir dinamizm kaynağına dönüştürmelidir. 15.12.2025

Eğitim Sisteminin Çöküşü –

            Her toplum, umutlarını geleceğe taşımak için bazı dayanak noktalarına ihtiyaç duyar: adalet, eğitim, ekonomi, sağlık, liyakat, etik… Ve çoğu zaman spor da bunların arasında bir nefes, bir moral kapısı olur. Ancak bu sabah spor dünyasında ortaya çıkan bahis, kumar ve yolsuzluk operasyonları; profesyonel sporcu, hakem ve yöneticilerin tutuklanması, artık nefes alınabilecek yerlerin dahi kirlendiğini acı bir şekilde gösteriyor. Ülkenin dış politikasından tarımına, adaletinden ekonomisine kadar her alanda hissedilen kötüye gidişin, spora bile sirayet ettiğini görmek insanın içini sızlatıyor.

            Siyasilerin, seçim meydanlarında savunduklarının tam tersini yüzleri kızarmadan savunabilmeleri, Meclis Plan ve Bütçe Komisyonunda üst yönetime ayrıcalıklı zamların hızla kabul edilmesi; ancak toplumun yoğun tepkisiyle geri adım atılabilmesi… Bütün bunlar toplumun adalet duygusunu zedeliyor.

            Bir eğitimci olarak, “hep bana” diyebilen bu sorumsuz, bencil anlayış karşısında söz bulmakta zorlanıyorum. Bir neslin 25 yılda devrildiği düşünülürse, bugün kamu yönetiminde bulunanların büyük bölümü, son çeyrek yüzyılın eğitim politikalarının ürünüdür. Peki bu bozulmanın sorumlusu sadece kötü eğitim midir, yoksa çok daha derin yapısal sorunlara mı işaret ediyor?

            Sorunun köklerine baktığımda, eğitimde yıllardır siyasilerce yapılan yapboz niteliğindeki düzenlemelerin büyük bir etkisi olduğunu düşünüyorum. (5+3+3), (8+4), (4+4+4) gibi modeli, temel sınavları, öğretmen alımı ve yetiştirme mevzuatı sık sık değiştirilen bir eğitim sisteminin istikrarlı bir gelecek yetiştirmesi elbette mümkün değildir.

            Okullara liyakatsiz yönetici atamaları, öğretmenlerin mesleki yeterliliğini zayıflatan uygulamalar, özel liselerde öğrencilere hak edilmemiş yüksek notlar verilmesi, Fen, Sosyal Bilimler ve Anadolu liselerinde kontenjanların düşürülmesi, öğretmen kadroları ve müfredatın sürekli değiştirilmesi… Tüm bunlar eğitimin niteliğini geri döndürülemez biçimde erozyona uğrattı.

            Yeterli yatırım alamayıp, kendini yenileyemeyen meslek liselerimizin yeni teknolojilere uyum sağlayamaması, sanayi ile iş birliğinin zayıf kalması, ülke için hayati öneme sahip ara eleman ihtiyacının karşılanamaması da ayrı bir sorun olarak büyümeye devam ediyor.

            Sınava dayalı yarışmacı sistem, sık sık değiştirilen müfredat, seçmeli derslerin kapsamındaki dengesizlikler, dini derslerin ağırlığının artırılıp pozitif bilimlerin geri plana itilmesi; bilimselliği temel alan bir eğitim sisteminin ayakta kalmasını zorlaştırıyor.

            Her ile üniversite açılmış olması “nicelik çokluğu” sağladı, ancak nitelik göz ardı edildi. Yabancı öğrencilerin sınavsız ya da düşük puanlarla istedikleri bölümlere yerleşebilmesi; YÖK sistemindeki denetimsizlik; ÖSYM ve KPSS sınavlarında yıllardır yaşanan soru sızdırma skandalları; kamuya personel alımında sözlü sınavların adaletsizliği… Tüm bunlar toplumda adalet ve güven duygusunu zedeleyen büyük yaralar açtı.

            Buna ek olarak toplumun bir kesiminin “yerli ve milli”, diğer kesiminin ise neredeyse “düşman” gibi gösterilmesi; okullarda öğretmenlere karşı terbiyesiz davranışların artması; akran zorbalığının yaygınlaşması; bazı dini cemaat kurumlarında çocuklara yapılan kabul edilemez uygulamaların üzerine gidilmemesi; denetim mekanizmalarının neredeyse askıya alınmış olması da eğitimde çöküşü derinleştiren yapısal sorunlar arasında.

            Eğitim sisteminin temelini oluşturan Tevhid-i Tedrisat Kanunu, Milli Eğitim Temel Kanunu ve Anayasa’daki laiklik, eğitim hakkı, bilim ve düşünce özgürlüğü gibi vazgeçilmez ilkelerin yok sayılması ya da görmezden gelinmesi, bugün yaşadığımız sorunların sadece eğitimle sınırlı olmadığını, tüm toplumsal yapıya yayıldığını gösteriyor.

            Cumhuriyet tarihinin lideri değişmeden en uzun süre iktidarda kalan yönetimini deneyimlememize rağmen, verilen tüm sözlere karşın yolsuzlukların, ayrımcılıkların, yoklukların ve yasakların bitmediğini, aksine derinleşerek devam ettiğini üzülerek izliyorum.

            Bugün yaşadığımız sorunlar tesadüf değil; yıllardır biriken yanlış politikaların, ihmallerin, nitelikten çok niceliği önceleyen tercihlerin ve en önemlisi eğitimi ideolojik bir araç hâline getirmenin doğal sonucudur. Bir toplumun kaderini belirleyen asıl güç, tanklar, binalar ya da bütçeler değil; iyi yetişmiş, sorgulayan, adalet duygusunu yitirmemiş nesillerdir.

            Eğitim ihmal edildiğinde, adalet zayıflar; adalet zayıfladığında ekonomi yıpranır; ekonomi yıprandığında toplumun ahlakı çözülür; ahlak çözüldüğünde sporundan kültürüne kadar her alanda çürüme başlar. Bugün yaşadığımız tam olarak budur.

            Yine de çıkış yolu vardır: Bilime, liyakate, eşitliğe, fırsat adaletine ve laik eğitim ilkelerine gerçek anlamda dönmek. Bu dönüş gerçekleşmeden hiçbir alanın düzelmesi mümkün değildir.

            Toplum olarak en çok ihtiyacımız olan şey; günübirlik çözümler değil, siyasi hesaplardan arındırılmış, geleceği önceleyen gerçek bir eğitim seferberliğidir. O9.12.2025  

ÖĞRETMENLER – Cemil HOPANCI – Eğitim Müfettişi

            Öğretmen; yalnızca bilgi aktaran değil, insan yetiştiren, yol gösteren, yol açan ve yol arkadaşlığı yapan rehberdir. Kılığı, kıyafeti, bilgisi, kültürü ve davranışıyla bir rol model; öğrencilerinin merakını besleyen, öğrenmeyi sevdiren, doğruyla yanlışı ayırt etmeyi öğreten kişidir. Hayata yön verendir. Kısacası, öğretmen geleceğe açılan kapıdır.

            Tam da bu nedenle öğretmen yetiştirme meselesi büyük önem taşır. Türkiye’de yıllardır bitmeyen tartışmaların merkezinde olmasının, sürekli siyasetin müdahale ettiği bir alan hâline gelmesinin sebebi de budur. Çünkü eğitim sistemi; müfredat, ideoloji, toplum değerleri ve insan yetiştirme felsefesi gibi devletin geleceğini doğrudan etkileyen unsurları içerir. Bu yüzden her siyasi iktidar, eğitimi kendi bakışına göre şekillendirmek ister. Öğretmen yetiştirme ise bu sistemin temel taşı olduğundan, müdahaleler kaçınılmaz hâle gelir.

            Bu durum, öğretmen yetiştirmeyi eğitimcilerin yönetmesi gereken teknik bir mesele olmaktan çıkarıp politik bir alan haline dönüştürür.

            Osmanlı’dan Cumhuriyet’e, Köy Enstitülerinden Eğitim Fakültelerine kadar her dönemde “ideal vatandaş” anlayışına göre öğretmen yetiştirme modeli değişmiştir. Model değiştikçe kurumlar da değişmiş; sistem tam oturmadan tekrar dönüştürülmüş; dolayısıyla kalıcı bir standart bir türlü yerleşememiştir.

            Son yıllarda da tablo farklı değildir. Siyasi kararlarla öğretmen yetiştiren kurumların sayısı artırılmış, pedagojik formasyon birçok fakülteye yayılmış, ihtiyaçtan çok daha fazla öğretmen adayı yetiştirilmiştir. Ancak yetiştirilen bu gençlerin önemli bir bölümü MEB’e atanamamıştır. KPSS’nin yanına sözlü sınavlar eklenmiş, bu süreç siyasetin gölgesinde tartışmalı hâle gelmiştir. Akademik-Pozitif Bilim derslerinin azaltılması, bazı liselerin kapatılması veya kontenjanlarının azaltılması, seçmeli din derslerinin fiilen zorunlu hâle getirilmesi gibi uygulamalar eğitimde bir dengesizlik yaratmıştır.

            Fizik, kimya, coğrafya, felsefe gibi alanlarda 90 puanın üzerinde KPSS alan gençler atanamazken; özellikle Din Bilgisi branşlarında çok alım yapılması ve daha düşük puanlı adayların atanması geniş bir öğretmen kitlesinde kırgınlığa yol açmıştır. Sonuç: “atanamayan öğretmen” sorunu kronikleşmiş, büyümüş ve ağır bir toplumsal probleme dönüşmüştür.

            Bugün bu sorunu çözmek amacıyla Milli Eğitim Akademileri (MEA) gündeme gelmiş durumda. Yeni sistemde KPSS ve sözlü sınav kaldırılmış; yerine Akademi Giriş Sınavı (AGS+Mülakat) getirilmiş, öğretmen yetiştirme sürecinde MEB doğrudan belirleyici hâle gelmiştir. Ama bu model de tartışmaları beraberinde getirmiştir.

Kimi çevreler bu yapıyı “mesleği profesyonelleştirme çabası” olarak görürken, kimileri “merkeziyetçi bir yapı ile siyasi kadrolaşmanın güçleneceği” endişesini taşımaktadır.

            Öte yandan en az dört yıl üniversite eğitimi almış, pedagojik formasyona sahip öğretmen adaylarının bir yıl daha yeniden eğitilecek olması, “Bir yılda öğretmenlik mi öğretilir?” sorusunu gündeme getiriyor. Öğretmenlik dünya genelinde lisans düzeyinde kazanılan profesyonel bir meslektir. Gelişim ise görev süresince hizmet içi eğitimlerle desteklenir. Bir yıllık ek eğitimle “yeni bir öğretmen modeli” yaratılacağı düşüncesi, iddialı olduğu kadar tartışmalıdır.

            Nüfus artışı, okul ve derslik sayıları, fakülte kontenjanları arasında hâlâ uzun vadeli, akılcı bir planlama yoktur. Devlet Planlama Teşkilatı’nın kaldırılmasıyla bu eksiklik daha da belirgin hâle gelmiştir. Eğitimde istikrarsızlık sorunu devam etmektedir.

            Görülüyor ki öğretmen yetiştirme, Türkiye’de yalnızca pedagojik değil;  siyasi, ekonomik ve ideolojik bir meseledir.

            Bu yüzden:

•           Her hükümet müdahale eder,

•           Her dönem yeni bir model önerilir,

•           Ortak akılla oluşturulmuş, kalıcı bir sistem kurulmakta zorlanılır.

            Bugün geldiğimiz noktada, öğretmen yetiştirme sorunumuz yine başka baharlara ertelenmiş görünmektedir.

            Oysa çözüm aslında bellidir:

•           Nitelik Odaklı Merkezler: ODTÜ, Boğaziçi, Hacettepe, Ankara, Gazi gibi köklü eğitim fakülteleri pilot merkezler yapılmalı; program geliştirme ve akademisyen yetiştirme konularında liderlik üstlenmelidir. Zayıf fakülteler dönüştürülmeli veya kontenjanları sınırlandırılmalıdır.

•           Seçicilik ve Prestij: Öğretmenlik, herkesin kolayca girebileceği bir meslek olmaktan çıkarılmalı, en yetenekli gençlerin tercih ettiği prestijli bir alan haline getirilmelidir.

•           Planlama ve İstikrar: Sistem sürekli değiştirilmemeli; değişiklikler beş yıllık periyotlarla, planlı ve akılcı bir planlamayla yapılmalıdır. Kontenjan ve atamalar şeffaf, öngörülebilir ve siyasetten bağımsız olmalıdır. Devlet Planlama Teşkilatı’nın kaldırılmasıyla oluşan uzun vadeli planlama eksikliği giderilmelidir.

•           Özerklik ve İtibar: Öğretmen yetiştirme kurulu özerk olmalı, eğitim eğitimcilere bırakılmalıdır. Öğretmenin maaşları döviz veya parite esasına göre korunmalı, okul içindeki yetkisi netleştirilmeli ve medya desteği ile mesleğin itibarı güçlendirilmelidir.

            Çünkü öğretmen bir toplumun kaderini değiştiren güçtür.

Bu gücü doğru yetiştirmek, bir ülkenin en büyük yatırımının adıdır.

            24 Kasım 2025       (Sevgili Meslektaşlarım Öğretmenler Günümüz Kutlu Olsun.)

CUMHURİYET

“Kimsesizlerin, Kimsesi”     Cumhuriyet; aklın, mantığın, bilimin ve insana verilen değerin simgesidir. Toplumun ihtiyaçlarına en uygun yönetim biçimi, özgürlüğün, eşitliğin ve demokrasinin adıdır. “Cumhuriyet, fikir serbestliği taraftarıdır.” Çünkü Cumhuriyet, düşünmenin, sorgulamanın ve yaratmanın önünü açar.

            24 Temmuz 1923’te imzalanan Lozan Antlaşması, Türk milletinin siyasal, mali, ekonomik ve hukuksal bağımsızlığının belgesi olmuştur. Ve üç ay sonra, 29 Ekim 1923’te, halkın egemenliğine dayanan Türkiye Cumhuriyeti ilan edilmiştir.

            Türkiye Cumhuriyeti; halk egemenliği, hukukun üstünlüğü, demokrasi ve laiklik temelleri üzerine kuruludur. Temel ilkesi “Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir.” sözüyle perçinlenmiştir. Bu ilke; eşit yurttaşlığın, kadın-erkek eşitliğinin ve özgürlüğün teminatıdır.

            Bu teminat, “Aydınlık Bir Toplum İnşası” hedefiyle atılan köklü adımlarla güçlendirilmiştir. Cumhuriyet yasalarıyla: Saltanat kaldırılmış, Ankara başkent olmuş, Medeni Kanun kabul edilmiştir. Tarikat, tekke ve zaviyeler kapatılarak laik toplum düzeni pekiştirilmiştir. Eğitimde fırsat eşitliği ve Yeni Türk Alfabesi’nin kabulüyle bir eğitim seferberliği başlatılmış; bilim, kültür ve sanatın önü açılmıştır. Kadınlara seçme ve seçilme hakkı verilmiştir. İş Bankası kurularak özel girişim desteklenmiş; sanayi, tarım, sağlık ve ulaştırmada büyük atılımlar yapılmıştır.

            Cumhuriyetle birlikte; düşünce, ifade ve basın özgürlüğü, din ve vicdan özgürlüğü, kişi dokunulmazlığı, yaşama hakkı, yerleşme, seyahat ve özel hayatın gizliliği gibi temel haklar güvence altına alınmıştır.

            Bu değerler, insanı ve toplumu yaşatan, geliştiren, yücelten Cumhuriyetin temel taşlarıdır. Bize düşen görev, bu kutlu mirası korumak, geliştirmek ve yarınlara daha da güçlü bir şekilde taşımaktır.    Yaşasın Demokrasi, Yaşasın Özgürlük, Yaşasın Adalet, Yaşasın Cumhuriyet!

 Cumhuriyet Bayramımız Kutlu Olsun! 28 Ekim 2025

                                               Cemil HOPANCI – Emekli Maarif Müfettişi

SİVİL SAVUNMA VE GÜVENLİKTE TOPLUMSAL FARKINDALIK

            Dünya genelindeki çatışmalar ve bölgesel krizler, coğrafi konumu itibarıyla Türkiye için de dikkatle izlenmesi gereken gelişmelerdir. Yakın çevremizdeki ülkelerde yaşanan askeri ve siyasi çalkantılar ile terör olayları, “bize bir şey olmaz” düşüncesini geride bırakmamız gerektiğini açıkça göstermektedir. Özellikle sivil savunma altyapımızın mevcut durumu, olası bir savaş veya büyük ölçekli kriz anında toplumun karşılaşabileceği zafiyetleri gözler önüne sermektedir.

            Soğuk Savaş dönemi (1950-1980) boyunca inşa edilen sığınakların çoğu günümüzde başka amaçlarla kullanılmakta ya da bakımsız durumdadır. Yeni binalarda sığınak zorunluluğunun uygulanmaması veya denetlenmemesi, bu sorunu daha da derinleştirmektedir. Yürürlükte olan 7126 Sayılı Sivil Savunma Kanunu’nun etkisi ne yazık ki oldukça zayıftır. AFAD gibi kurumlar afet odaklı çalışmalara yoğunlaşırken, savaş, toplu göç, altyapı çökmesi, nükleer/kimyasal tehditler gibi durumlara karşı yeterli hazırlığa sahip değildir.

            Savaş halinde kullanılabilecek mobil hastane, güvenli tahliye, gıda-su dağıtımı altyapısı yetersizdir. İletişim sistemlerinin ayakta kalabilmesi için alternatif altyapılar sınırlıdır. Toplumda savaş anında nasıl davranılacağı, nereye sığınılacağı, nasıl yardım alınacağı konularında ciddi bir bilgi eksikliği bulunmaktadır. Sivil savunma sirenlerinin anlamı bilinmemekte, toplu tahliye ve sığınakta yaşam gibi konularda tatbikat yapılmamaktadır. Kamu binalarında ve şehirlerde açık barınak sayısı yok denecek kadar azdır. Bu kritik tablo karşısında acil önlemler alınması şarttır:

            Barınak yönetmeliği güncellenmeli ve yeni yapılaşmalarda etkin bir şekilde uygulanmalıdır. İlçe ve il bazında “savaş senaryolu sivil savunma tatbikatları” düzenlenmelidir. Halkı bilgilendiren basit rehberler, radyo, TV yayınları ve dijital uyarı sistemleri oluşturulmalıdır. Belediyeler, AFAD koordinasyonunda yerel sivil savunma ekipleri kurmalıdır. Gaz maskesi, acil çanta ve temel yaşam malzemeleri gibi hayati ekipmanlar yaygınlaştırılmalıdır.

            Cumhuriyetin ilk yıllarından itibaren savunma sanayiinde tam bağımsızlık hedefiyle önemli adımlar atılmıştır. Şakir Zümre Fabrikası, TOMTAŞ ve Nuri Demirağ Uçak Fabrikası gibi girişimlerle kendi uçağımızı üretme kabiliyetine ulaşılmış, MKE ile mühimmat ve silah üretiminde önemli başarılar elde edilmiştir. Ancak İkinci Dünya Savaşı sonrası dışa bağımlılık ve 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı sonrası uygulanan ambargo, yerli ve milli savunma sanayiinin yeniden inşasını zorunlu kılmıştır.

            1980’li yıllardan itibaren ASELSAN, HAVELSAN, ROKETSAN, TUSAŞ/TAI gibi kurumlar ile FNSS, OTOKAR ve BMC gibi özel sektör firmaları sayesinde savunma sanayimizde büyük atılımlar gerçekleştirilmiştir. ANKA İHA, MİLGEM, ATAK gibi projelerle yerlilik oranı artmış; Bayraktar TB2, AKINCI, KARGU, GÖKTUĞ gibi sistemler geliştirilmiş; HÜRKUŞ, HÜRJET, GÖKBEY, ALTAY ve KAAN gibi projeler başarıyla hayata geçirilmiştir.

            Bu başarılar ne kadar gurur verici olsa da, Türkiye’nin jeopolitik konumu gereği savunma sanayii, siyasi partiler üstü bir milli meseledir. Elde edilen bu başarıların siyasi propaganda malzemesi yapılması doğru değildir; bu, milletin ortak yatırımıdır ve öyle kalmalıdır.

            Tarih, hazırlıksız yakalanan milletlerin ağır bedeller ödediğini defalarca göstermiştir. Savunma sanayiindeki son yıllarda elde edilen başarılar, toplumsal düzeyde sivil savunma hazırlıklarıyla desteklenmediği sürece etkileri sınırlı kalabilir. Sığınaklar, tatbikatlar, halkı bilinçlendirme kampanyaları ve yerel düzeyde organize edilmiş sivil savunma ekipleri bir lüks değil, bir zorunluluktur. Güçlü ordu, güçlü milletle tamamlanır. Savaş sadece cephede değil, bilgiyle, organizasyonla ve bilinçle kazanılır. Bu farkındalıkla hareket ederek milletçe her türlü zorluğa karşı daha dirençli ve hazırlıklı olabiliriz.

Cemil HOPANCI Emekli Maarif Müfettişi 16.06.2025

SAVUNMA SANAYİMİZ

            Cumhuriyet’in ilanı, sadece siyasi bir devrim değil, aynı zamanda ekonomik ve teknolojik bağımsızlığı hedefleyen büyük bir hayalin başlangıcıydı. Ancak bu genç Cumhuriyet, bir yandan rejim karşıtı iç isyanlarla (Koçgiri, Şeyh Sait, Ağrı, Menemen, Dersim) mücadele ederken, diğer yandan da tarımdan sanayiye  eğitime her alanda bir varoluş mücadelesi veriyordu.

            Bu zorlu atmosferde, devletin öncülüğünde kurulan Sümerbank ve Etibank gibi kurumların yanı sıra, ufuk açan özel girişimciler de sahneye çıktı. Nuri Demirağ, Nuri Killigil ve Şakir Zümre gibi vizyonerler, Atatürk’ün de teşvikiyle, Türkiye’yi savunma sanayiinde bir üretici ve hatta ihracatçı konumuna taşıyan fabrikalar kurdular. 1930’lu yıllarda Türkiye, kendi uçağını, silahını ve mühimmatını üreten öncü ülkelerden biri olma yolunda dev adımlar atıyordu.

            Ne var ki bu umut verici tablo, II. Dünya Savaşı’nın ardından kökten değişti. Dünya, ABD ve Sovyetler Birliği liderliğinde iki kutba ayrılırken, Türkiye, Sovyet tehdidine karşı Batı Bloku’na yakınlaşma kararı aldı. Bu stratejik yönelim, 1947’de Marshall Planı’na dâhil olmamızla somutlaştı.

            Ancak bu yardımın bedeli ağırdı. ABD’den gelen askeri ekipman ve mali destek karşılığında, Türkiye’nin filizlenen yerli savunma sanayii adeta feda edildi. Anlaşmaların zımni şartı, yerli üretimin durdurulması ve pazarın ABD ürünlerine açılmasıydı. Sonuç yıkıcı oldu:

•          Nuri Demirağ’ın Uçak Fabrikası: Testleri başarıyla geçmesine rağmen, Türk Hava Kurumu (THK) siparişlerini iptal etti, devlet desteği kesildi ve fabrika 1944’ten sonra atıl kalarak kapandı.

•          Şakir Zümre’nin Silah Fabrikası: Devletten sipariş alamayınca savunma sanayii üretimini terk ederek soba ve ev eşyaları üretmeye başladı.

•          Nuri Killigil’in Mühimmat Fabrikası: Şaibeli bir patlamayla yerle bir oldu, Killigil dâhil 28 kişi hayatını kaybetti ve bu milli girişim bir daha canlanamadı.

            Dış yardım uğruna, Türkiye’nin bağımsızlık hayallerine kanat açtıran fabrikaların kapısına birer birer kilit vuruldu.

            Türkiye’nin savunma sanayiindeki bu derin uyku, 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı sonrası ABD tarafından uygulanan ambargo ile sarsıcı bir şekilde sona erdi. Dışa bağımlılığın ne kadar tehlikeli olduğunu acı bir tecrübeyle anlayan Türkiye, kendi kendine yetebilme hedefiyle savunma sanayiini yeniden inşa etme iradesini gösterdi. 1980’li yıllardan itibaren ASELSAN, TUSAŞ/TAI, ROKETSAN, HAVELSAN gibi kamu vakıf şirketleri ile FNSS, OTOKAR, BMC gibi özel sektör firmalarının öncülüğünde büyük bir atılım başladı. Bu dönem, kayıp yılların telafi edilmeye çalışıldığı, küllerinden doğan bir sanayinin temellerinin atıldığı bir süreç oldu.

            Bugün, MİLGEM korvetlerinden ATAK helikopterlerine, Bayraktar TB2 ve AKINCI gibi SİHA’lardan KAAN, HÜRKUŞ, HÜRJET gibi platformlara kadar uzanan başarılar, o gün ekilen tohumların meyvesidir. Bu başarılar gurur verici olsa da, bizi bir rehavete sürüklememeli ve geçmişin hatalarını unutturmamalıdır. Unutulmamalıdır ki, bu yolda sır şekilde hayatını kaybeden ASELSAN mühendislerimizin kanı hâlâ yerdedir.

            Türkiye’nin jeopolitik konumu, savunma sanayiini siyaset üstü, milli bir mesele olarak görmeyi zorunlu kılar. Halka sunulan prototipler ve başarılı testler, ancak seri üretime geçilip Silahlı Kuvvetler envanterine girdiklerinde stratejik bir anlam kazanır. KAAN gibi projelerin yanı sıra, katmanlı ve uzun menzilli hava savunma sistemleri ile sivil savunma altyapısındaki eksikler hızla ve milli imkânlarla tamamlanmalıdır. Bu alan çalışmaları, siyasi polemiklerin ve günlük çekişmelerin üzerinde tutulması gereken, nesiller boyu sürecek bir Bayrak Yarışı’dır.

            Türkiye’nin savunma sanayii serüveni, bağımsızlık idealinden acı derslerle dolu bir feragat dönemine, oradan da küllerinden doğarak yeniden yükselişe uzanan ibretlik bir hikâyedir. 1947’lerde yapılan hatalara düşmeden, elde edilen başarıları siyasi bir propaganda aracına dönüştürmeden bu yolda ilerlemek, ülkemizin bekası için elzemdir. Bugün kamuoyuna sunulan prototiplerin ötesine geçilerek, bu ürünlerin seri üretime alınması, TSK envanterine girmesi ve sivil savunma sistemlerinin de bütüncül şekilde geliştirilmesi bir zorunluluktur. Ancak bu şekilde Türkiye, geçmişin tekrarına düşmeden güçlü ve bağımsız bir savunma sistemine kavuşabilir. 26.06.2025      Cemil HOPANCI – Emekli Maarif Müfettişi

Nitelikli Eğitimin Gölgesinde Siyasi Kadrolaşma İddiaları Millî Eğitim Bakanlığı (MEB) tarafından akademik başarıları, özgün projeleri ve nitelikli öğrenci-öğretmen profiliyle öne çıkan devlet okullarına verilen “proje okulu” statüsü, Türk eğitim sisteminde seçkin bir yer edinmiştir. Uygulamanın ilk aşamasında sınırlı sayıda okulu kapsayan bu model, zamanla merkezi sınavla (LGS) öğrenci kabul eden neredeyse tüm liseleri içine alacak biçimde genişletilmiştir. Ancak son yıllarda, bu okullara ilişkin gündeme gelen bazı uygulamalar, proje okullarının temel misyonunu ve işleyiş ilkelerini tartışmalı hâle getirmiştir.

Özellikle öğretmen atamalarında şeffaflık ilkesinin ihlali ve görevinde başarılı öğretmenlerin herhangi bir gerekçe gösterilmeksizin görevlerinden alınmaları, kamuoyunda “siyasi kadrolaşma” iddialarına neden olmakta ve eğitim kamuoyunda ciddi endişelere yol açmaktadır. Bu çalışmada, proje okulları uygulamasının mevcut durumu, ortaya atılan iddialar ve söz konusu sürecin Anayasa ile ilgili yasal düzenlemeler bağlamındaki değerlendirmesi ele alınmaktadır.

Proje okulu uygulaması, Türkiye’de MEB tarafından 2014 yılı Mart ayında hayata geçirilmiştir. Ocak 2015 itibarıyla 40’tan fazla lise proje okulu olarak ilan edilmiştir. 2017 yılında TEOG sisteminin kaldırılmasının ardından merkezi sınavla öğrenci alan tüm liselerin proje okulu kapsamına alınmasıyla birlikte bu sayı hızlı bir artış göstermiştir. 2025 yılı itibarıyla, öğrenciler LGS sonuçlarına göre bu okulları tercih edebilmekte ve yerleşebilmektedir.

Proje okulları, yüksek akademik başarılarının yanı sıra bilimsel, sanatsal, kültürel ve sportif alanlardaki faaliyetleri, gelişmiş fiziksel altyapıları ve güçlü kurumsal kimlikleri ile dikkat çekmektedir. Türkiye genelinde her ilde en az bir proje okulu bulunmakta olup; İstanbul’daki Galatasaray Lisesi, İstanbul Erkek Lisesi, Kabataş Erkek Lisesi, Atatürk Fen Lisesi, Kadıköy Anadolu Lisesi ve nitelikli İmam Hatip Liseleri örnek olarak gösterilebilir.

Son dönemde basına yansıyan haberlere göre, proje okullarında uzun süredir görev yapan çok sayıda öğretmen herhangi bir gerekçe gösterilmeksizin görevlerinden alınmakta ve norm fazlası olarak il millî eğitim müdürlüklerine aktarılmaktadır. Bu öğretmenlerin bir kısmının kendi talepleri dışında başka okullara atandıkları; bu uygulamaların ise siyasi görüş temelli ayrımcılık iddialarını güçlendirdiği ileri sürülmektedir.

Ayrıca, bu okullara yapılan öğretmen atamalarında MEB’in ilan yapmadan; öğretmenin alan bilgisi, akademik dereceleri (yüksek lisans, doktora), kıdemi ve hizmet puanı gibi objektif kriterleri göz önünde bulundurmaksızın doğrudan atama gerçekleştirdiği belirtilmektedir. Bu atamalar, ilgili genel müdürlüğün önerisi, İnsan Kaynakları Genel Müdürlüğü’nün teklifi ve Bakanlık makamının onayıyla yürürlüğe girmekte; sonuçlar illere bildirilerek dört yıllık sürelerle görevlendirme yapılmaktadır. Bazen de il içinde doğrudan görevlendirmeler yapılmaktadır.

Geçmişte okul yöneticisi atamalarında da benzer biçimde belli sendika ve siyasi çevrelerle yakın ilişkisi bulunan kişilere öncelik tanındığı yönündeki iddialar, proje okulları bağlamında yeniden gündeme gelmiş; bu uygulamaların köklü eğitim kurumlarının kurumsal kültürünü zedeleyebileceği yönünde eleştiriler artmıştır. Nitekim, 1975-1980 yılları arasında sık sık değişen hükümetler döneminde de benzer uygulamalarla öğretmen yetiştiren kurumlar ve nitelikli okullardaki öğretmenlerin siyasi görüşlere göre değiştirilmesi toplumsal barışı olumsuz etkilemişti.

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 10. maddesi, tüm yurttaşların dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri nedenlerle ayrım gözetilmeksizin kanun önünde eşit olduğunu hükme bağlamaktadır. Bu ilke, kamu görevlerine atama süreçlerinde de geçerliliğini korumaktadır. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 3. maddesi, kamu personeli alımlarında liyakat ve eşitlik ilkelerine dayanılması gerektiğini açıkça ortaya koyarken; 4. maddesi, cinsiyet, etnik köken, siyasi görüş gibi temellere dayalı ayrımcılığı açıkça yasaklamaktadır.

Bu bağlamda, öğretmen atamalarında objektiflikten uzak, ölçütleri belirsiz uygulamaların Anayasa’ya ve ilgili mevzuata aykırı olduğu açıktır. Devletin devamlılığı ilkesi ve kamu yönetiminde tarafsızlık esası, eğitim gibi stratejik bir alanda herhangi bir siyasi ya da ideolojik tercihin belirleyici olmasına izin vermemektedir.

Proje okulları uygulaması, nitelikli eğitimi desteklemeye yönelik olumlu bir potansiyel taşımakla birlikte, son dönemde yaşanan gelişmeler bu potansiyelin hayata geçirilmesini sekteye uğratabilecek niteliktedir. Özellikle öğretmen atamalarında liyakat ilkesinin göz ardı edilmesi, hukuki ve etik açıdan ciddi sorunlar doğurmakta; kamuoyunda güven bunalımına yol açmaktadır.

MEB’nın tüm kurumlarına ideolojik yönetici ve sözlü sınav ile öğretmen alması tartışılır iken, Proje okullarına öğretmen ve yönetici atama süreçlerinin şeffaf, ölçülebilir ve denetlenebilir kriterlere dayanmadan yapılması düşündürücüdür… Bana geçmişte yapılanları tekrar hatırlatmaktadır!.. Millî Eğitim Bakanlığı’nın bu konuda gerekli düzenlemeleri tarafsızca yapması, kamuoyu nezdindeki endişeleri gidermesi ve proje okullarının kurumsal kimliklerini koruyacak adımlar atması büyük önem taşımaktadır. Aksi hâlde bu nitelikli eğitim kurumları, öğretmenleri ve Milli Eğitim Bakanlığımız siyasi tartışmaların gölgesinde misyonlarını kaybetme riskiyle karşı karşıya kalabilir. 14.04.2025 Cemil HOPANCI– Emekli Eğitim Müfettişi

ÖĞRETMEN İSTİHDAMINDA LİYAKAT VE ADALET ARAYIŞI

            Her yıl olduğu gibi beklenen öğretmen alımı açıklaması bu hafta yapıldı. Binlerce genç, KPSS’ye aylarını, hatta yıllarını veriyor; gecesini gündüzüne katıyor. Ancak sonuç ne yazık ki çoğu zaman hüsran oluyor. Neden mi? Çünkü sistemde adaletin ve liyakatin yerini belirsizlik, torpil söylentileri ve ideolojik öncelikler almış durumda. Öğretmen atamalarındaki yıllardır süregelen yapısal sorunlar ve uygulamadaki çarpıklıklar, yalnızca ailelerin ve gençlerin umutlarını değil, aynı zamanda eğitim sisteminin temelindeki güveni de sarsıyor.

            Öğretmen atamaları uzun süredir KPSS puanı ve sözlü mülakat sistemine dayanıyor. Ancak özellikle mülakatların objektifliğine dair ciddi soru işaretleri var. Balkon konuşmalarında kaldırılacak dense de halen kaldırılmaması kamuoyunda güven krizine yol açıyor. Aynı KPSS puanına sahip iki adaydan birinin atanıp diğerinin elenmesi ve bu durumun tatmin edici bir açıklamasının yapılamaması, sistemin şeffaflık ve liyakat ilkelerinden giderek uzaklaştığı yönündeki haklı eleştirileri beraberinde getiriyor.

            Millî Eğitim Bakanlığı (MEB), her yıl farklı branşlara yönelik kontenjanlar açıklasa da atama dağılımı dengeli değil. Özellikle sosyal bilimler, fen bilimleri ve sanat gibi pek çok alanda mezun sayısı yüksek olmasına rağmen, ayrılan atama kontenjanları oldukça sınırlı kalıyor. Bu tablo genç işsizliğini artırıyor, öğretmen adaylarının mesleki motivasyonunu kırıyor.

            AKP iktidarı boyunca Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi (DKAB) branşına ayrılan yüksek kontenjanlar dikkat çekiyor. Öte yandan, fen, teknoloji, mühendislik ve matematik (STEM) gibi Türkiye’nin bilimsel kalkınması için hayati öneme sahip alanların ihmal edilmesi endişe verici bir eğilim olarak karşımıza çıkıyor. İdeolojik kaygılarla yapılan kontenjan planlamaları, öğretmenlik gibi son derece hayati bir mesleği siyasetin gölgesinde bırakıyor.

            Düşük puanlarla atanan bazı DKAB öğretmenlerinin kısa süre içinde başka bakanlıklara geçiş yaptığı iddiaları sıkça gündeme geliyor. Resmî makamlarca teyit edilmese de, sosyal medyada paylaşılan somut örnekler bu iddiaları güçlendirerek sistemin adaletine gölge düşürüyor. Eğitim için tahsis edilen kadroların farklı kurumlara yönlendirilmesi, hem kaynak israfı hem de büyük emeklerle sınav kazanan diğer adaylara karşı büyük bir haksızlık olarak görülüyor.

            Mülakat sisteminin kaldırılması ve sadece merkezi sınavla atama yapılması, liyakat ilkesini güçlendirir. Branşlar arasında kontenjan dengesi gözetilmeli, özellikle sanat, spor ve sosyal bilimler gibi alanlara daha fazla önem verilmelidir. Üniversitelerdeki öğretmen yetiştirme kontenjanları, MEB’in uzun vadeli ihtiyacına göre planlanmalıdır. Farklı kamu kurumlarına geçişlerde yasal düzenlemeler yapılmalı; bu tür geçişlerin keyfi ve haksız uygulamalara açık olması engellenmelidir. Henüz faaliyete geçmeden öğrenci alım şekli tartışmalara yol açan Öğretmen Akademisi tartışılmaktadır. Atanamayan öğretmenler için alternatif istihdam modelleri geliştirilmelidir.

            Bir ülkenin geleceği, o ülkenin eğitim sisteminin adaletine ve liyakatine bağlıdır. Kamu istihdamında ideolojik veya kişisel önceliklere yer verilmesi, yalnızca bireylerin değil, tüm toplumun güvenini sarsar. Devlet, tüm gençlere eşit mesafede durmalı; fırsat eşitliğini temel alarak, yalnızca hak edenin kazandığı bir sistem inşa etmelidir. Ancak bu şekilde hem bireylerin emeği korunur hem de ülkenin geleceği sağlam temeller üzerine kurulur. 20.04.2025 Cemil HOPANCI -Emekli Maarif Müfettişi

DİRİLİŞİN VE GENÇLİĞİN BAYRAMI – BİRLİKTE NİCE YILLARA!

Bugün 19 Mayıs 2025. Ülkemizin gündemi ne? Bugün biz neleri konuşup tartışıyoruz!… Oysa bugün “19 Mayıs Atatürk’ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramı,” Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk’ün, 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıkarak Kurtuluş Savaşı’nı başlattığı günü simgeler. Bu tarih, Türkiye’nin bağımsızlık mücadelesinin ilk adımı olarak kabul edilir.

1970’li yılların başlarında Muş’ta, 1970’li yılların sonunda Amasya’da, 1980’li yılların başında Siirt’te ve sonraki yıllarda başka başka il ve ilçelerimizde ortaöğretim okulu yöneticisi olarak bu günü kutlama sorumluluğunu üstlendim. Resmi törenler, bayrak törenleri, marşlar, öğrenci gösterileri, halk oyunları, gençlik yürüyüşleri ve spor etkinlikleri ile Atatürk’ü Anma etkinlikleriyle Türk milletinin bağımsızlık ve özgürlük yolunda attığı ilk adımın yıldönümünü gençler ve halk ile birlikte kutladık. Öğretmen arkadaşlarımla birlikte konuşmalar hazırladık. Mustafa Kemal Atatürk’ün Samsun’a çıkarak Kurtuluş Savaşı’nı başlattığını ve bu günün, aynı zamanda milletimizin yeniden ayağa kalktığı, umutların filizlendiği, karanlıktan aydınlığa yürüyüşün başladığı gün olduğunu stadyumda kurulan kürsülerden halka anlattık, anlattık… Gençler milli anlam yüklü şiirlerini sundular. Okunan şiirler, söylenen marşlar, sergilenen halk oyunları ve yapılan spor etkinlikleri, ortak tarihimize duyduğumuz saygıyı ve geleceğe olan inancımızı perçinlerdi. Mustafa Kemal Atatürk, bu anlamlı günü Türk gençliğine armağan etmiştir. Çünkü O, gençliğe güvenmiştir. Gençliği, Cumhuriyetin en büyük teminatı olarak görmüştür. Bu nedenle bu özel günün adı, “Atatürk’ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramı” olarak ilan edilmiştir. Kutlama alanlarında:

“Ey Türk gençliği! Birinci vazifen, Türk istiklâlini, Türk Cumhuriyetini, ilelebet muhafaza ve müdafaa etmektir… …Muhtaç olduğun kudret, damarlarındaki asil kanda mevcuttur!” diyen Atatürk’ün gençliğe bıraktığı bir vasiyet ve içinde; bağımsızlık, sorumluluk, mücadele ve umut dolu uyarı hitabesini okurduk… hep birlikte sonra…

Gençliğin Ata’ya cevabı: Ey büyük Ata! Varlığımızın en kutsal temeli olan Türk istiklâl ve Cumhuriyetinin sonsuz bekçileriyiz. Bu karar, sarsılmaz irademizin değişmez ifadesidir. İstiklâl ve Cumhuriyetimize kastedecek düşmanlar, en modern silahlarla donanmış olarak en güçlü ordularla üzerimize gelseler dahi, Ulusal birliğimizden aldığımız güçle, onları mutlaka yeneceğiz. Ey Türk’ün büyük Atası! Açtığın yolda, kurduğun ülküde hiç durmadan yürüyeceğimize ant içeriz. Diye haykırırdı gençlik…

45 yıllık hizmetim süresinde, ülkemin her tarafında Milli Bayram Kutlamalarını aynı şekilde yaptık. Topluca yapılan bu kutlamalardan hep mutlu ayrıldık. Birlik ve beraberliği yaşadık. Ortak bir tarih ve değerler etrafında birleştik. İnsanlar aynı coşku ve gururla bir araya geldi, “biz” duygusu pekişti. Konuşmacılar geçmişte verilen mücadeleleri, kazanılan zaferleri ve önemli dönüm noktalarını hatırlatarak ortak tarih bilincini canlı tuttular. Kültürel devamlılığımız için önemli olan şiirler, marşlar, halk oyunları ve törenler aracılığıyla değerlerimiz, kültürel ögeler kuşaktan kuşağa aktarıldı. Halkın, öğrencilerin, kurumların ve yerel yönetimlerin bir araya geldiği bu etkinlikler toplumsal dayanışmayı artırırdı. Kutlamalar, okul törenleri ve etkinlikler sayesinde çocukların vatan sevgisi, özgürlük, bağımsızlık gibi kavramlarla tanışmasına fırsat verilirdi. Milli değerler, teoriden pratiğe taşınmış olurdu…

Ne olduysa! 2012 yılında, dönemin Milli Eğitim Bakanlığı’nın yayımladığı genelgeyle, oldu. Cumhuriyet Bayramı ve diğer milli bayramların törenleri, stadyum kutlamalarının “soğuk ve resmi” bir havada geçtiği ve halkla bütünleşemediği savunularak okul bahçelerine çekilmiş, stadyumlarda yapılan toplu kutlamalar kaldırılmıştı. Halkın “Cumhuriyet değerleri göz ardı ediliyor”, “Bayram ruhu zayıflatılıyor” vb. tepkisi nedeniyle sonraki yıllarda bu kutlamalar yeniden canlandırılmaya çalışılsa da, her şehirde aynı ölçüde ve biçimde gerçekleşemedi.

Milli bayramları toplulukla kutlamak, yalnızca bir gelenek değil; aynı zamanda bir bilinç oluşturma, kimlik kazandırma ve toplum olma halini pekiştirme sürecidir. Bu nedenle her bireyin bu kutlamalara aktif şekilde katılması, toplumsal hafızanın korunması açısından büyük önem taşır.

Günümüzde silah bıraktığını belirten terör örgütünün Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş belgelerini hedef alması, Türkiye Cumhuriyeti’ni “soykırımcılıkla” suçlaması, Lozan Antlaşması’na ve 1924 Anayasası’na saldırması, Türkiye Cumhuriyeti’ni hedef alan, tepeden tırnağa kadar ırkçı ideolojik bir tavırdır. Kürt kökenli Türk vatandaşları, bu ülkede eşit yurttaşlar olarak, huzur ve güven içinde yaşamak istiyorlar. Türkiye Cumhuriyeti’nin birlik ve bütünlüğünün bozulmasını istemedikleri gibi, bunu düşleyenlerden de rahatsız oluyorlar. Irk, din, mezhep ayırmaksızın, Türk vatandaşlarının ortak sorunu, yolsuzluk, yoksulluk, hukuksuzluk, temel hak ve özgürlüklerin olmamasıdır. Bu sorunların çözüm yeri Türkiye Büyük Millet Meclisi’dir.

Bugün sadece bir bayram değil, aynı zamanda sorumluluk alma günüdür. Siz gençlere düşen görev; Atatürk’ün emanet ettiği Cumhuriyeti ilelebet yaşatmak, değerlerine sahip çıkmak ve ülkemizi her alanda ileriye taşımaktır. Geçmişimizi unutmadan, geleceğe kararlılıkla yürümeliyiz. 19 Mayıs; bir başlangıç, bir diriliş ve geleceğe umutla bakmanın adıdır. 19 Mayıs Atatürk’ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramımız kutlu olsun! Cemil HOPANCI – Emekli Maarif Müfettişi     18.05.2025

DİPLOMA SADECE BİR KÂĞIT PARÇASI DEĞİLDİR

            Diploma, Kimine göre bir kâğıt parçasıdır… Oysa o, yıllar süren emeğin, uykusuz gecelerin, alın terinin belgesidir. Yıllar süren emek, öğrenme ve kişisel gelişimin somut bir kanıtıdır. Bir eğitim kurumunun öğrencisine verdiği bu belge, yalnızca bir unvanın değil; mesleki yetkinliğin, disiplinin ve azmin, çalışkanlığın resmi onayıdır. Ayrıca geleceğe açılan kapının anahtarıdır.

            Türkiye’de ilköğretimden doktoraya kadar uzanan her diploma, sahibine farklı haklar ve yetkinlikler kazandırır. Ancak bu belgenin anlamı, yalnızca bireysel başarıyla sınırlı değildir; ülkenin eğitim politikalarının, milli kimliğinin ve güvenliğinin de bir göstergesidir.

            Cumhuriyet’in ilanıyla birlikte, eğitim modernleşme hedefi doğrultusunda yeniden şekillendirildi. 3 Mart 1924’te kabul edilen Tevhid-i Tedrisat Kanunu, tüm eğitim kurumlarını Millî Eğitim Bakanlığı’na bağlayarak eğitimde birliği sağladı. Bu adım, dini referanslara dayalı müfredatı terk edip; akıl, bilim ve eleştirel düşünceye dayalı bir sistemi benimsedi. Atatürk’ün “Fikri hür, vicdanı hür, irfanı hür nesiller” ideali, nesiller boyunca eğitim anlayışımıza yön verdi. 1925’ten 2000’lere kadar üç nesil, bilimsel gelişmeleri takip eden, milli kültür ve kimliğini koruyan bir eğitim sistemi içinde yetişti.

            2000’li yıllardan itibaren bu ilkelere sadakat zayıfladı. Tevhid-i Tedrisat hâlâ hukuken yürürlükte olsa da, ruhunu oluşturan fikir, program ve idare birliği ilkesi aşındı. Bilim temelli müfredat yerine, dini referanslara dayalı eğitim anlayışı öne çıktı. Kur’an kurslarının Diyanet’e bağlanması, MEB’in çeşitli vakıf ve cemaatlerle yaptığı protokoller, “değerler eğitimi” adı altında ideolojik yapılar okullara girdi.

            Denetim mekanizmaları da büyük ölçüde işlevsiz hale getirildi. Görev alanları daraltıldı. Müfettiş alımları siyasetin eline geçti. Liyakat yerine siyasi sadakat öne çıktı.

            Yurt dışından çok düşük puanlarla gelen öğrenciler, en iyi fakültelere yerleştirildi. Kurucuları bizim siyasilerimizin olduğu, Kıbrıs ve Balkanlardaki özel üniversiteler, sınavsız ve niteliksiz öğrenci alımlarının kapısı haline geldi. Dil şartı olmadan öğrenci aldı. Üstelik bazı öğrenciler o ülkelere hiç gitmeden, online derslerle mezun oldu. Pandemi sürecinde ve savaş dönemlerinde yapılan kolay nakiller, denklikler, liyakati tamamen ikinci plana itti.

            Sahte diploma meselesi Türkiye gündemine ilk olarak 1980’lerde girdi. O dönem, taklit imzalar ve sahte mühürlerle üretilen belgeler sınırlıydı. Ancak teknoloji geliştikçe yöntemler değişti; fiziki sahtecilik yerini dijital sahteciliğe bıraktı. 2025 yılına gelindiğinde ise tarihin en organize ve teknolojik sahte diploma skandalı patlak verdi. Failler, sadece belge üretmekle kalmadı; e-Devlet ve YÖK sistemlerine sızarak sahte mezuniyet kayıtları oluşturdu. Bu, meselenin yalnızca eğitim değil, ciddi bir ulusal güvenlik sorunu olduğunu ortaya koydu.

            Sahtecilik, torpil, kayırmacılık ve liyakatsizlik; yalnızca bireylerin değil, kurumların da güvenilirliğini yerle bir etti. Gençlerimiz, yıllar süren emeklerinin adaletsizlikle gölgelenmesi, alın terleriyle kazanacakları hakların gasp edilmesi karşısında umutsuzluğa sürüklendi. Bu haksızlıklar, umutlarını, hayallerini çaldı.

            Eğitimde birlik, liyakat ve güven; bir ülkenin geleceğinin teminatıdır. Denetim mekanizmaları güçlü çalışmadıkça, sahtecilik ve kayırmacılık engellenemez. e-Devlet ve dijital sistemlerimizin güvenliği, yalnızca teknik değil, milli bir meseledir. Bunları adil yönetmek, idarenin hem görevi, hem de sorumluluğudur.

            Diploma; bireyin başarısı kadar, devletin adaletinin ve güvenilirliğinin de simgesidir. Bu simge lekelenirse, bedelini hem birey hem de toplum ağır öder. Unutmayalım: Sahte diplomayla kurulan bir gelecek, bir gün mutlaka çöker. 08.08.2025      Cemil HOPANCI – Emekli Maarif Müfettişi

BİR MÜDÜRÜN ‘OFFF’U, MEMLEKETİN GERÇEĞİ

            Dün çarşıda, omuzları çökmüş bir adama rastladım. Metrelerce öteden duyulan derin “offf” çekişiyle duraksadım. Bu yüz, yıllar önce ilimizin saygın bir ilköğretim okulu müdürüne aitti. “Hocam, nasılsın?” diye sordum. Yorgun ve tükenmiş gözlerini kaldırdı. Sesi titreyerek, “A müfettiş bey,” dedi. “Emekli oldum. Eşimden ayrıldım. Yalnızım. Ev sahibi, ‘Kirayı 20 bin yap ya da çık’ diyor. Nafaka da ödüyorum. Bu kirayı verirsem, emekli maaşımdan bana bir kuruş kalmıyor. Ben of çekmeyeyim de kim çeksin?” İçim sızladı. Yıllarını bu ülkenin evlatlarına adamış, ortaokullarda, liselerde yöneticilik yapmış bir eğitimcinin düşürüldüğü durum buydu. Avrupa’daki mevkidaşı emekliliğinde dünyayı gezerken, bizim saygın müdürümüz, en temel iki ihtiyacı olan “beslenme ve barınma” için mücadele veriyordu. Yetkililerimiz, fert başına düşen milli gelirin 17 bin dolar olduğundan bahsediyor. Basit bir hesapla bu, aylık yaklaşık 60.000 TL eder. Şimdi soruyorum: Tek başına yaşayan bu emekli müdürümüzün gelirinin 60.000 TL olması gerekmez mi? Ama o, bunun yarısını alabiliyor.   Bu hesabı 4 kişilik bir aile için yapsak, ayda 240.000 TL’lik bir gelirden bahsetmemiz gerekir. Hangi emeklinin, hangi memurun, hangi küçük esnafın eline bu para geçiyor?    Bu milli geliri kim, nasıl hesaplıyor?   Gerçi ülkemizde her şey uçuk kaçık. Enflasyon istatistikleri tam bir komedi: ENAK bu yıl için %63 derken, TÜİK %20 diyor. Ve acı gerçek şu: Maaşlarımız TÜİK’in masallarına göre hesaplanırken, çarşı-pazar, ENAK’ın acımasız gerçeklerine göre fiyatlanıyor.

            Sonuç ortada. G20 ülkeleri içinde enflasyonda birinci, gıda enflasyonunda Avrupa birincisiyiz. Şampiyonuz. 2009’da basıldığında 3 çeyrek altın alan 200 TL’lik banknotun bugün hiçbir hükmü yok. En düşük memur emekli aylığı 13 yıl önce 15 çeyrek altın alırken, bugün sadece 2 çeyrek alabiliyor. Çalıştığı yıllar boyunca bu günler için prim ödeyen emeklinin maaşı, bir “sosyal yardıma” dönüştü. Bu çöküş tesadüf değil. 2021’den sonra gelir adaletsizliği hızla bozuldu. Çalışan memura “seyyanen zam” verilirken, emekli memur düşünülmedi, dışlandı…  Bir yanda Emlak Konut, 1+1 evleri aylık 150.000 TL taksitle satarken, diğer yanda 20.000 TL kirayı ödeyemeyen bir eğitimci var.  Bir yanda hasta garantili hastaneler, müşteri garantili yollarla yaratılan yeni zengin zümreler, “uzlaşmalarla” affedilen müteahhit vergi borçları var; diğer yanda zenginin de fakirin de aynı oranda ödediği %63’lük dolaylı vergi yükü var.    Bir zamanlar “Bu iktidarla ülkemiz 50 yıl ileri gitti” diyen iş adamı Kiğılı bile, şimdi “Bizi büyük bir felaket bekliyor” diyor. Çay-simit hesabı yaparak iktidara gelenler, bugün emekliyi o hesabın bile gerisine düşürdüler.   Adalet, merhamet ve güçlü gelecek vaatleriyle umudumuz olanlar, 23 yılın sonunda bize fakirlik, enflasyon, faiz ve dışlanmışlık bıraktı.  Meclis’te yine bütçe konuşuluyor. Her parti kendi cenahından nutuk atıyor. Ama sonuçta Saray’dan gelen bütçe rakamı, değişmeden, değiştirilemeden kabul ediliyor. Bu rakamlar birkaç ay sonra hayatın gerçekleriyle uyuşmayınca çare hazır: Torba yasalar… Haberler yolsuzluk, yoksulluk ve kayırmacılık hikayelerinden geçilmiyor.

            Kamu yönetiminde şeffaflık, liyakat ve hesap verebilirlik yara alsa da kervan yürüyor.    Peki, sokakta karşılaştığım o saygın müdürün, o milyonlarca emeklinin “of”unu kim duyuyor? Kim düşünüyor?    Neler Değiştirildi ve Neden: 22.10.2025   Cemil HOPANCI    Emekli Maarif Müfettişi

EĞİTİM KURUMLARINDA YAŞANAN ŞİDDET OLAYLARI, DENETİMSİZLİĞİN BİR SONUCUDUR.

Son günlerde okullarımızda yaşanan şiddet olayları hepimizi derinden üzmekte ve kaygılandırmaktadır. Sorumluluk makamında olanların, “üzüntü mesajları, gereğinin yapılacağı, gerekli tedbirlerin alınacağı, müfettiş görevlendirildiği” yönündeki açıklamaları, sorunun çözümüne fayda sağlamayan, geçiştirici beyanlardan ibarettir.  Milli Eğitim Bakanlığına bağlı her türlü eğitim kurumunu denetleyen, her alandaki eğitim sorununu ve çözümünü bilen bir mesleğin temsilcisi olarak, benzer olayların tekrarlanmaması / aynı acıların yaşanmaması adına, kamuoyunu bilgilendirmek amacıyla bu açıklamayı yapıyoruz.

Ülkemiz gündemindeki okullarda yaşanan şiddet olayları, eğitim kurumlarının denetlenmemesinin bir sonucudur. Okullarımızın çok büyük bir çoğunluğu, 10 yılı aşkın bir süre denetlenmemektedir. Toplam 90 bin eğitim kurumumuzdaki 1.168.896 öğretmenin, mevcut 1.417 eğitim müfettişi ile denetlenmesi mümkün değildir. (MEB standartlarına göre müfettiş sayısı 5.844 olmalıdır)

Denetim sisteminin tümüyle etkisizleştirilmesi sonucunda, günümüzde;

• Okullarımızda yaşanan / yaşanabilecek şiddet olaylarına karşı alınması gerekli önlemler yerinde araştırılmamakta, ilgililer uyarılmamakta, yetkililer bilgilendirilmemektedir.
• Eğitim kurumlarının güvenliği; depreme dayanıklılığı, yangınlara ve sabotajlara karşı alınabilecek önlemler konusunda, ilgili kurum yöneticilerine yönlendirmeler yapılmamaktadır.  
• Okul servis araç ve sürücülerinin uygunluğu, öğrencilerin taşınma süreci kontrol edilmemektedir.  
• Her kademedeki yönetim birimi, okul güvenliği başta olmak üzere, eğitim ortamları ve   

     buralarda uygulanan programlar konusunda bilgilendirilmemektedir.

• Eğitim ve yönetim kadrosuna rehberlik yapılmamakta, eğitim sisteminin işleyişi kontrolsüz bir şekilde sürdürülmektedir.
• Okullarımızda yaşanan ve yetkililerin “istenmeyen olay” olarak nitelendirdikleri her türlü şiddet olayı; basına yansıyan Kuran Kursu yangınları, cinsel istismarlar, dayak olayları, öğrenci-öğretmen kavgaları, akran zorbalıkları, kazalar, akademik başarısızlıklar, denetimsizliğin; koruyucu ve önleyici rehberliğin yapılmamasından kaynaklanmaktadır.  

Tüm bunların sonuçları olarak, eğitim kurumlarımızda zaman zaman acılar yaşanmakta, öğretmen ve öğrencilerimiz telafisi mümkün olmayan zararlara uğramaktadır. Ülkemizin eğitiminden, çocuklarımızın geleceğinden sorumlu Bakanlık yetkililerini, benzer olayların tekrarlanmaması için, denetim sistemini etkin kılmak suretiyle, şiddet olaylarını önleyici, somut tedbirler almaya davet ediyoruz. Kamuoyuna saygıyla duyurulur. 16.04.2026

                                                                                     Temsen Yönetim Kurulu

Ankara Eğitim Müfettişi Saffet ANTİKE, genç emeklilere dahil oldu. Dürüstlük ve çalışkanlığı ile tanınan ve çevresince çok sevilen meslektaşımıza yeni hayatında hak ettiği huzur ve başarıyı bulmasını dileriz.

Tıpta futile treatmant yani yararsız, nafile, boşuna, beyhude tedavi de denen bir kavram vardır ve  yararlı bir amaca hizmet etmeyen ve tümüyle etkisiz uygulamalar için kullanılır. Milli Eğitim Akademisi de bu haliyle yararsız, beyhude, boşuna eğitim veren “futile education” kurumu olmaya aday gibi görünüyor.

* Adalet akademisi vardır çünkü hukuk fakültesi hakim, avukat, savcı, noterlik meslek eğitimi değil, hukuk disiplini eğitimi verir. Bu temel disiplin eğitimi üzerine hakim ve savcılık meslek eğitimini “Adalet Akademisi” vermek durumundadır. Avukat eğitimini de Barolar yapar.

* Dışişleri Akademisi vardır çünkü üniversiteler uluslarası ilişkiler disiplinini kazandırır ama diplomatlık meslek eğitimini vermez. Bu eğitim yılların birikimi ile “Dışişleri Akademisinde” kazandırılır.

Örnekler daha da artırılabilir. Eğitim fakülteleri ise sadece eğitim bilimleri disiplinini değil, aynı zamanda öğretmenlik meslek eğitimini, yani formasyonunu da kazandırır. Bu durumda “Milli Eğitim Akademisi” tekrar öğretmenlik meslek formasyonu mu kazandıracak? Bu beyhude eğitimden başka nedir? Milli Eğitim Bakanlığı’nın elbette:

* bünyesine yeni katılan  öğretmenlere “oryantasyon eğitimi”

* alandaki yeni gelişmeleri kazandırmak için “geliştirme eğitimi”

* alan değişikliği yapacak öğretmenler için “tamamlama eğitimi”

* mesleğin gerektirdiği özel yetkinlikler için “özel alan eğitimi”

“ eğitim ve okul yöneticileri için “ liderlik geliştirme ve yönetici eğitimleri” düzenlemesi şarttır. Ancak bu çalışmaların bir tür fakülte olmaya özenen Akademi içinde değil, kapsamlı bir Hizmet İçi Eğitim Genel Müdürlüğü içinde yapılanması önemlidir. Milli Eğitim Bakanlığı’nın köklü bir hizmet içi eğitim geleneği ve deneyimi vardır ve çağdaş bir yaklaşımla öğretmenlerin sürekli gelişimi yine eğitim fakültelerinin katkısı ile sağlanabilir.

Prof. Dr. İnayet Pehlivan Aydın